در بهار گذشته، دونالد ترامپ در باغ رز کاخ سفید و در میان پرچمهای آمریکا، رسماً به آنچه «تجارت آزاد» نامیده میشد اعلان جنگ داد. کمتر از یک سال بعد، برخلاف انتظار بسیاری، تجارت جهانی فرو نپاشید؛ بلکه خود را بازآرایی کرد. زنجیرههای تأمین جابهجا شدند، مسیرها تغییر کردند، برندگان و بازندگان تازهای شکل گرفتند و الگوهای جدیدی از جهانیشدن؛ این بار با هزینه و ریسک بالاتر، پدیدار شد.
آمریکا واردات مستقیم از چین را کاهش داد، اما همزمان خرید از کارخانههای چینی مستقر در کشورهایی مانند ویتنام افزایش یافت. چین صادرات خود به اروپا و سایر بازارها را بالا برد، بهویژه در کالاهای ارزانقیمت. کنترل چین بر عناصر نادر خاکی، جهان را به فکر سرمایهگذاریهای جدید برای تأمین مواد اولیه صنایع خودرو و فناوری انداخت. مکزیک، برخلاف انتظار، به یکی از برندگان تعرفهای تبدیل شد. مصرفکنندگان آمریکایی با قیمتهای بالاتر برای کالاهایی مانند قهوه، موز و گوشت مواجه شدند و در عین حال، تهدید تعرفه بر دارو، به مذاکرات جدید برای مهار قیمتها انجامید.
با این همه، طبق برآورد سازمان تجارت جهانی، حجم تجارت کالایی جهان در پایان سال حدود ۲.۴ درصد رشد خواهد کرد. به تعبیر یکی از مدیران ارشد لجستیکی: «تجارت راه خود را پیدا میکند؛ مثل آب. ممکن است مسیر را سد کنید، اما جریان متوقف نمیشود.»
آنچه تغییر کرده، نه وجود تجارت، بلکه شکل آن است و این شش روایت نشان میدهد این تغییر چگونه در سطح شرکتها و افراد واقعی رخ داده است.
1- نخست، صنعت خودرو است که بهطور نمادین بازگشت به داخل مرزها را تجربه میکند. نیسان، بهجای واردات برخی مدلها از ژاپن یا مکزیک، تولید شاسیبلند Rogue را در تِنِسی افزایش داده و بازاریابی خودروهای ساخت آمریکا را در اولویت گذاشته است. این شرکت حتی در حال مذاکره با میتسوبیشی و هوندا برای استفاده مشترک از ظرفیتهای مازاد کارخانههای آمریکایی است. دیگر خودروسازان نیز با سرمایهگذاری در خاک آمریکا تلاش میکنند وابستگی تعرفهای خود را کاهش دهند.
این صنعت تاکنون میلیاردها دلار هزینه اضافی متحمل شده و عمدتاً به جای افزایش قیمت برای مصرفکننده، حاشیه سود خود را قربانی کرده است.
2- در سوی دیگر، تولیدکنندگان اروپایی مبلمان با فشار مضاعف مواجهاند. شرکت فرانسوی گوتیه نهتنها بازار آمریکا را به دلیل تعرفهها از دست داده، بلکه با هجوم کالاهای ارزان چینی به اروپا نیز روبهرو شده است. پلتفرمهای تجارت الکترونیک این رقابت قیمتی را تشدید کردهاند و انتظارات مصرفکننده را تغییر دادهاند.
نتیجه آن است که گوتیه به سمت بازارهای لوکستر، پروژههای سازمانی و بازارهای خاورمیانه و آفریقا حرکت کرده است تا از رقابت صرفاً قیمتی فاصله بگیرد.
3- در بازار غذاهای دریایی، تصویر کاملاً وارونه است. تعرفههای سنگین بر میگوی هند، تولیدکنندگان آمریکایی را منتفع کرده و قیمتها را بالا برده است. در حالی که صادرکنندگان هندی با کاهش سفارشها و تهدید اشتغال روبهرو هستند، صیادان آمریکایی شاهد رشد فروش و درآمد خود بودهاند؛ نمونهای روشن از اینکه جنگ تجاری همیشه برد و باخت همزمان خلق میکند.
4- ویتنام به یکی از بزرگترین برندگان این بازآرایی بدل شده است. با جهش تعرفههای چین، برندهای پوشاک به سرعت به کارخانههای ویتنامی روی آوردند. صادرات ویتنام به آمریکا رشد چشمگیری داشته، اما این رونق با فشار بر ظرفیت تولید، نیروی کار و عدم قطعیت سیاستی همراه بوده است.
صاحبان کارخانهها ناچار شدهاند میان وفاداری به مشتریان قدیمی و پذیرش مشتریان جدید با حاشیه سود بالاتر انتخاب کنند.
5- در صنعتی بهظاهر ساده مانند قوطیهای فلزی نیز پیامدها عمیق بوده است. تعرفههای فولاد هزینه تولید را بالا برده و برخی مشتریان را از بازار خارج کرده است. در نبود عرضه کافی داخلی، تولیدکنندگان همچنان به واردات وابستهاند و با هر افزایش قیمت، خطر از دست دادن مشتریان بیشتر میشود؛ تا جایی که حتی تغییر جنس بستهبندی از فلز به کاغذ و پلاستیک آغاز شده است.
6- در نهایت، حتی حرفه وکالت نیز دگرگون شده است. وکلای تجارت بینالملل اکنون نقش مهمی در طراحی راهکارهای قانونی برای کاهش بار تعرفهها دارند؛ از بازتعریف ارزش اظهارشده کالا گرفته تا تفکیک هزینههای جانبی مانند حملونقل و تحقیقوتوسعه، همه برای کاهش پایه محاسبه تعرفه به کار گرفته میشوند.
جنگ تجاری نهتنها زنجیره تأمین، بلکه ساختار حقوقی و مالی تجارت را نیز بازنویسی کرده است.
✔️ بیشتر بخوانید: اقتصاد اروپا در سال ۲۰۲۵؛ مرور تحولات و چشمانداز ۲۰۲۶
بنابراین؛ جنگ تعرفهای ترامپ تجارت جهانی را متوقف نکرد، بلکه آن را پیچیدهتر، پرهزینهتر و چندقطبیتر ساخت. جهان نه به عقب بازگشت و نه کاملاً از هم گسست؛ بلکه وارد مرحلهای شد که در آن سیاست، ژئوپلیتیک و اقتصاد بیش از هر زمان دیگری در هم تنیدهاند. در این جهان جدید، انعطافپذیری، تنوع مسیرها و توان سازگاری، به مهمترین مزیت رقابتی بنگاهها و کشورها تبدیل شده است.
لطفا نظر و سوالات خود را درباره این مقاله ارسال کنید تا کارشناسان ما به شما پاسخ دهند.
