اقتصاد هند در حالی وارد سال مالی جدید شده است که افزایش قیمت نفت و تشدید دوباره تنشهای خاورمیانه، چشمانداز رشد اقتصادی این کشور را با خطرات جدی مواجه کرده است. صندوق بینالمللی پول (IMF) هشدار داده است که تداوم اختلال در عرضه نفت و افزایش قیمت انرژی میتواند رشد اقتصادی هند را بیش از پیش کاهش دهد؛ کشوری که بیش از ۸۵ درصد نفت مورد نیاز خود را از خارج تأمین میکند.
در کنار بحران انرژی، احتمال وقوع پدیده آبوهوایی النینو (El Niño) و کاهش بارشهای موسمی نیز بهعنوان دومین ریسک بزرگ اقتصاد هند مطرح شده است؛ عاملی که میتواند تولید کشاورزی، تورم مواد غذایی و در نهایت تقاضای داخلی را تحت تأثیر قرار دهد.
- IMF پیشبینی رشد اقتصادی هند در سال مالی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ را به ۶.۴ درصد کاهش داده است.
- هند بیش از ۸۵ درصد نفت مصرفی خود را وارد میکند و به شدت در برابر شوکهای نفتی آسیبپذیر است.
- تشدید بحران خاورمیانه و اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، قیمت نفت برنت را در یک هفته حدود ۱۶ درصد افزایش داده است.
- هند برای جبران کاهش عرضه خاورمیانه، خرید نفت روسیه را به سطوح نزدیک به رکورد افزایش داده است.
- احتمال النینو و تضعیف بارشهای موسمی نیز میتواند به اقتصاد هند فشار وارد کند.
نفت گران؛ تهدیدی دوگانه برای اقتصاد هند
رانيل سالگادو، نماینده مقیم صندوق بینالمللی پول در هند و بوتان، در گفتوگو با رویترز اعلام کرده است که ریسکهای نزولی اقتصاد هند عمدتاً از دو مسیر وارد میشوند: تشدید دوباره جنگ در خاورمیانه و احتمال وقوع النینو.
از نگاه صندوق بینالمللی پول، گسترش مجدد درگیریهای منطقهای میتواند قیمت نفت را افزایش داده و هزینه واردات انرژی هند را بالا ببرد. این اتفاق فشار مستقیمی بر ارزش روپیه، تورم، رشد اقتصادی و وضعیت مالی دولت وارد خواهد کرد.
IMF در اوایل ماه جاری میلادی نیز پیشبینی رشد اقتصادی هند در سال مالی ۲۰۲۶/۲۰۲۷ را از ۶.۵ درصد به ۶.۴ درصد کاهش داد. افزایش قیمت انرژی و انتقال بخش بیشتری از هزینههای نفت به قیمت سوخت در داخل هند، از مهمترین دلایل این بازنگری بوده است.
تنگه هرمز؛ نقطه آسیبپذیر اقتصاد هند
پیش از آغاز جنگ، حدود نیمی از واردات نفت هند از کشورهای خاورمیانه تأمین میشد. اما تشدید درگیریها و اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، زنجیره تأمین انرژی این کشور را با یکی از بزرگترین شوکهای تاریخ خود مواجه کرده است.
در پی تشدید بحران، قیمت نفت برنت تنها طی یک هفته حدود ۱۶ درصد افزایش یافت و به محدوده نزدیک به ۹۰ دلار در هر بشکه رسید.
برای هند، این افزایش قیمت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اقتصاد این کشور به واردات نفت وابستگی بالایی دارد. افزایش قیمت نفت به معنای افزایش هزینه واردات، فشار بر حساب جاری، کاهش ارزش روپیه و افزایش هزینه سوخت و حملونقل خواهد بود.
در چنین شرایطی، دولت هند برای جلوگیری از انتقال کامل شوک نفتی به اقتصاد، باید میان کنترل تورم، حمایت از مصرفکنندگان و مدیریت منابع مالی خود تعادل برقرار کند.
هند به سمت نفت روسیه میرود
بحران هرمز باعث شده روسیه بیش از گذشته به مهمترین تأمینکننده نفت خام هند تبدیل شود.
بر اساس دادههای Kpler که در رسانههای هندی منتشر شده، واردات نفت روسیه توسط هند در ماه جولای بهطور میانگین به حدود ۲.۴۵ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که فاصله چندانی با رکورد ۲.۶۴ میلیون بشکه در روز در ماه ژوئن ندارد.
این افزایش خرید در حالی رخ داده که معافیت آمریکا برای خرید نفت روسیه که در ماههای گذشته تمدید شده بود، در ژوئن منقضی شد. با این حال، جریان نفت روسیه به هند ادامه پیدا کرده و بخشی از محمولههای ماه جولای احتمالاً در دوره اعتبار معافیت قبلی برنامهریزی شده بودند.
در حال حاضر، امارات متحده عربی با صادرات روزانه حدود ۶۱۷ هزار بشکه در جایگاه دوم تأمینکنندگان نفت هند قرار دارد و عربستان سعودی با حدود ۵۸۶ هزار بشکه در روز در رتبه سوم قرار گرفته است.
روسیه؛ برنده بحران هرمز
بحران تنگه هرمز عملاً جایگاه روسیه را در بازار نفت هند تقویت کرده است.
هند که پیش از جنگ بخش قابلتوجهی از نفت خود را از خاورمیانه دریافت میکرد، اکنون به دنبال تنوعبخشی به منابع تأمین خود است. پالایشگاههای دولتی و خصوصی این کشور علاوه بر افزایش خرید از روسیه، به دنبال جذب محمولههای بیشتری از ونزوئلا و برزیل نیز هستند.
در همین حال، عربستان سعودی بخش عمدهای از صادرات خود را به پایانه ینبع در دریای سرخ منتقل کرده و امارات نیز از مسیر خط لوله به فجیره و انتقال کشتی به کشتی در خارج از محدوده تنگه هرمز استفاده میکند.
این مسیرهای جایگزین به هند اجازه میدهد بخشی از وابستگی خود به مسیر اصلی هرمز را کاهش دهد، اما در صورت ادامه بحران، هزینه حملونقل و بیمه نفتکشها همچنان میتواند افزایش یابد.
النینو؛ دومین تهدید بزرگ اقتصاد هند
بحران انرژی تنها نگرانی هند نیست.
صندوق بینالمللی پول هشدار داده است که وقوع النینو میتواند باعث تضعیف بارشهای موسمی در هند شود. این موضوع برای اقتصادی که هنوز بخش قابلتوجهی از اشتغال و درآمد خانوارها به کشاورزی وابسته است، اهمیت زیادی دارد.
کاهش بارش میتواند تولید محصولات کشاورزی را کاهش داده و قیمت مواد غذایی را افزایش دهد. در نتیجه، تورم بالاتر میتواند قدرت خرید خانوارها را کاهش داده و در کنار افزایش قیمت انرژی، فشار مضاعفی بر تقاضای داخلی وارد کند.
این اتفاق چه پیامی برای اقتصاد جهانی دارد؟
هند نمونهای از اقتصادهای بزرگی است که در برابر شوک نفتی ناشی از بحران هرمز آسیبپذیری بالایی دارند. افزایش قیمت نفت برای کشورهای واردکننده انرژی به معنای انتقال ثروت به صادرکنندگان نفت، افزایش فشار تورمی و کاهش فضای سیاستگذاری اقتصادی است.
اگر اختلال در تنگه هرمز ادامه پیدا کند، هند احتمالاً به خرید نفت روسیه و منابع جایگزین بیشتری روی خواهد آورد. این اتفاق میتواند جریان تجارت جهانی نفت را برای مدت طولانی تغییر دهد و جایگاه روسیه را در بازار آسیا تقویت کند.
از سوی دیگر، افزایش قیمت نفت میتواند رشد اقتصادی هند را کاهش داده و فشار بیشتری بر روپیه وارد کند. اگر بحران انرژی با کاهش بارشهای موسمی و افزایش قیمت مواد غذایی همزمان شود، اقتصاد هند با یک شوک دوگانه از سمت انرژی و کشاورزی مواجه خواهد شد.
“
«بحران تنگه هرمز برای هند تنها یک مسئله انرژی نیست؛ بلکه یک ریسک کلان اقتصادی است. کشوری که بیش از ۸۵ درصد نفت مورد نیاز خود را وارد میکند، در صورت تداوم قیمتهای بالای نفت با فشار همزمان بر رشد اقتصادی، ارزش روپیه، تورم و بودجه دولت مواجه خواهد شد. در این میان، روسیه از مهمترین برندگان تغییر مسیر تجارت نفت است و توانسته جایگاه خود را بهعنوان بزرگترین تأمینکننده نفت هند تثبیت کند. مسیر آینده اقتصاد هند به سه متغیر اصلی وابسته است: مدت زمان اختلال در تنگه هرمز، سطح قیمت نفت و شدت بارشهای موسمی. ترکیب نفت گران و النینوی شدید میتواند یکی از مهمترین ریسکهای اقتصاد هند در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ باشد.»
بابک شیری
