- ژاپن با پرداخت یارانه ۱ میلیارد دلاری از طرح سرمایهگذاری ۳ میلیارد دلاری شرکت اسرائیلی «تاور سمیکانداکتور» برای توسعه خطوط تولید تراشه در خاک خود حمایت میکند.
- دو طرف با تکیه بر فناوری فوتونیک سیلیکونی، مهار بحران فزاینده مصرف برق در مراکز داده هوش مصنوعی را هدف گرفتهاند.
- توکیو با ریسک ژئوپلیتیکی کمتر نسبت به تایوان و کره جنوبی، بستری امن برای زنجیره تأمین تراشههای پیشرفته اسرائیل فراهم میسازد.
- این همکاری با چالشهایی چون کنترل فناوری محوری توسط اسرائیل، کندی بوروکراسی ژاپن و حساسیتهای سیاسی ناشی از جنگ مواجه است.
اسرائیل در حال بررسی همکاری نزدیکتر با ژاپن در زمینه فناوری نیمههادی است و توکیو نیز یارانههایی را برای سرمایهگذاری تراشههای اسرائیلی در ژاپن به تصویب رسانده است. با این حال، اهمیت این سرمایهگذاری فراتر از ابعاد تجاری بوده و نشاندهنده اراده دو طرف برای تعمیق مناسبات راهبردی است.
امانوئل ناون، سفیر اسرائیل در توکیو، در روزنامه جروزالم پست در توصیف دامنه این همکاریها اعلام کرد که اسرائیل تجربهای بینظیر در حوزه دفاع موشکی، جنگ ضد پهپاد، امنیت سایبری، یکپارچهسازی اطلاعاتی و تابآوری ملی دارد و در مقابل، ژاپن از پیچیدگی فناورانه، ظرفیت صنعتی، قدرت اقتصادی و توان بالا برای مشارکت در امنیت منطقهای برخوردار است. از همین روی، دو طرف میتوانند در مسائل کلیدی قرن بیستویکم همچون زیرساختهای حیاتی، امنیت دریایی، حفاظت از زنجیره تأمین، مواد معدنی راهبردی و نوآوریهای دفاعی همافزایی داشته باشند.
نخستین گام عملیاتی این مناسبات نه در بخش دفاعی، بلکه در حوزه نیمههادیها برداشته شد. در ۱۴ ژوئیه، وزیر آکازاوا در نشست خبری وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن (METI) اعلام کرد که این وزارتخانه در راستای تقویت تابآوری زنجیرههای تأمین هوش مصنوعی و نیمههادی ژاپن، به شرکت Tower Semiconductor Japan GK (شعبه شرکت ریختهگری تاور سمیکانداکتور اسرائیل) یارانه خواهد داد و متعهد به پرداخت تا سقف ۱ میلیارد دلار حمایت مالی شد.
در همان روز، راسل الوانگر، مدیرعامل تاور سمیکانداکتور، جزئیات طرح سرمایهگذاری ۳ میلیارد دلاری این مجموعه را تشریح کرد. طبق اعلام رسمی شرکت، تأسیسات Arai در استان نیگاتا در سال ۲۰۲۷ به خط تولید فوتونیک سیلیکونی ۳۰۰ میلیمتری و بستهبندی پیشرفته تبدیل خواهد شد و خروجی ۳۰۰ میلیمتری Fab 7 در اوئوزو (Uozu) استان تویاما نیز در سال ۲۰۲۸ به حداکثر ظرفیت میرسد. پیشبینی میشود این عملیات تا سال ۲۰۲۸، درآمدی بالغ بر ۳.۶ میلیارد دلار و سودی معادل ۱.۲ میلیارد دلار ایجاد کند.
چالشهای ناشی از جهش مراکز داده هوش مصنوعی
براساس گزارش موسسه دیپلماسی و اقتصاد (instituDE)، با ثبت رکوردهای تاریخی در شاخص نزدک در اوایل ژوئن ۲۰۲۶، بخش فناوری و بهویژه هوش مصنوعی و مراکز داده به موتور محرک اصلی رشد اقتصادی تبدیل شدند که همزمان انتقادات فراوانی را در پی داشت و بخش عمده آن متمرکز بر مصرف فزاینده برق بود. پردازش هر دستور در سامانه ChatGPT حدود ۱۰ برابر یک جستوجوی معمولی در گوگل انرژی مصرف میکند و یک سرور گرافیکی پیشرفته هوش مصنوعی مانند DGX B200 شرکت انویدیا با مصرف ۱۴.۳ کیلووات، مصرف برقی معادل ۱۵ تا ۳۰ برابر یک سرور استاندارد دارد. بر پایه برآوردهای مؤسسه گارتنر، تقاضای جهانی برق مراکز داده در سال ۲۰۲۶ با رشدی ۲۷ درصدی به ۱۳۲ گیگاوات خواهد رسید که جهش چشمگیری در مقایسه با ۱۰۴ گیگاوات سال ۲۰۲۵ به شمار میرود.
بخش قابلتوجهی از این تقاضای انرژی از یک محدودیت بنیادین فیزیکی شامل چالشهای انتقال برق و سیگنالها از طریق سیمکشی فلزی ناشی میشود. مس به دلیل مقاومت ویژه پایین، ماده اصلی اتصالات داخلی تراشهها و سیمکشی میان تراشهها و سرورها است، محدودیتهای ذاتی دارد و کابلکشی مسی برای جابهجایی دادههای پربسامد و حجیم نیازمند انرژی بسیار بیشتری است.
دلایل همگرایی ژاپن و اسرائیل
علاوه بر تاور سمیکانداکتور، شرکتهای STMicroelectronics سوئیس و GlobalFoundries آمریکا بازیگران اصلی بازار فوتونیک سیلیکونی به شمار میروند. راهاندازی خطوط تولید کلان در ژاپن به عنوان اقتصادی با دسترسی راهبردی به بازارهای منطقه آسیا-پاسیفیک، امنیت زنجیره تأمین فناوری هوش مصنوعی را برای هر دو طرف بیمه میکند. در شرایطی که ظرفیتهای صنعتی تایوان و کره جنوبی به تراشهها و حافظه پیشرفته اختصاص دارد و این دو کشور پیوسته در معرض ریسکهای ژئوپلیتیکی ناشی از چین و کره شمالی هستند، ژاپن با داشتن تأسیسات زیرساختی تراشههای خاص و بدنه مهندسی ماهر، خطرات ژئوپلیتیکی بسیار کمتری دارد.
از دیدگاه وزارت اقتصاد و صنعت ژاپن (METI)، این سرمایهگذاری پیوست منطقی سیاستهای تابآوری زنجیره تأمین است. همزمان با ارتقای تولید تراشههای منطقی توسط Rapidus در هوکایدو و TSMC در کوماموتو، پایگاههای جدید تولید CPO در نیگاتا و تویاما حلقه ارتباطی زنجیره تأمین داخلی را مستحکم کرده و فرصتهای شغلی جدید ایجاد میکنند. ژاپن همچنین بازار مصرف تضمینشدهای برای این محصولات دارد؛ از جمله شرکت مخابراتی NTT که پروژه زیرساختی و ارتباطی پیشرفته IOWN را با تکیه بر نسل جدید اپتیکها پیگیری میکند.
با این حال، یارانهدهی به تاور سمیکانداکتور میتواند به گونهای تقسیم کار منجر شود که در آن فناوری محوری در کنترل طرف اسرائیلی باقی بماند و ژاپن نقشی در حد مصرفکننده نهایی داشته باشد. علاوه بر این، حمایت مالی دولت ژاپن از یک شرکت اسرائیلی با توجه به درگیریها و عملیاتهای نظامی جاری اسرائیل در چندین کشور، با حساسیتهای حیثیتی و سیاسی بینالمللی مواجه است.
البته، این مشارکت ریسکهای دوجانبهای دارد. استقرار خطوط اصلی در خارج از سرزمین برای اسرائیل نوعی آسیبپذیری در زنجیره تأمین تلقی میشود و ژاپن نیز نگران اداره یک مرکز مهم و حیاتی توسط طرف خارجی است. افزون بر این، روند بوروکراتیک و تصمیمگیریهای مبتنی بر اجماع و از پایین به بالای ژاپن ممکن است با شیوه تصمیمگیری سریع اسرائیل که در بستری از بحرانهای فزاینده امنیتی فعالیت دارد، همخوانی نداشته باشد.
