سهام اوراکل روز پنجشنبه تحت فشار قرار گرفت و بیش از ۴ درصد کاهش یافت؛ افتی که در شرایط عادی می‌توانست صرفاً یک نوسان روزانه تلقی شود، اما این بار به تحولات پیرامون یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساخت هوش مصنوعی این شرکت مربوط است. اوراکل تلاش می‌کند با استفاده از یک بند قراردادی، میزان تعهدات مالی خود را در قبال پروژه‌ای عظیم در نیومکزیکو محدود کند؛ پروژه‌ای که با موانع قانونی و مخالفت‌های محلی مواجه شده است. در یک نگاه سهام اوراکل روز پنجشنبه بیش از ۴ درصد افت کرد و در پایان معاملات به ۱۳۹.۵۴ دلار رسید. این شرکت برای کاهش تعهدات مالی خود در پروژه ژوپیتر، به بند قوه قهریه قرارداد استناد کرده است. مرکز داده نیومکزیکو قرار است ظرفیتی معادل ۲.۴۵ گیگاوات داشته باشد. تأخیرهای قانونی و مخالفت‌های محلی، زمان راه‌اندازی پروژه در سال ۲۰۲۸ را با ابهام مواجه کرده است. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که اوراکل طی سال گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را برای توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز هوش مصنوعی دنبال کرده است. در مرکز این برنامه، پروژه‌ای موسوم به ژوپیتر قرار دارد که قرار بود یکی از بزرگ‌ترین مراکز داده مورد استفاده برای پردازش‌های هوش مصنوعی باشد. چرا سهام اوراکل سقوط کرد؟ افت سهام اوراکل پس از انتشار گزارشی درباره اقدام این شرکت برای محدود کردن ریسک مالی خود در پروژه ژوپیتر رخ داد. بر اساس این گزارش، اوراکل به توسعه‌دهنده پروژه، که زیرمجموعه‌ای از بلو اول کپیتال است، اطلاع داده که قصد دارد از بند «قوه قهریه» در قرارداد استفاده کند. قوه قهریه در قراردادها معمولاً به شرایطی اشاره دارد که خارج از کنترل طرفین بوده و می‌تواند اجرای تعهدات قراردادی را با اختلال مواجه کند. در این مورد، اوراکل تلاش دارد در صورت تأخیر پروژه و آماده نشدن مرکز داده در زمان برنامه‌ریزی‌شده، یعنی سال ۲۰۲۸، پرداخت‌های مرتبط با آن را به تعویق بیندازد. اهمیت این اقدام در اندازه پروژه است. ژوپیتر صرفاً یک مرکز داده معمولی نیست، بلکه بخشی از برنامه گسترده اوراکل برای ایجاد زیرساخت محاسباتی مورد نیاز نسل جدید خدمات هوش مصنوعی محسوب می‌شود. بنابراین هرگونه تأخیر در ساخت آن می‌تواند هم زمان‌بندی توسعه ظرفیت اوراکل را تغییر دهد و هم ساختار تعهدات مالی این شرکت را تحت تأثیر قرار دهد. پروژه ژوپیتر؛ یکی از بزرگ‌ترین زیرساخت‌های هوش مصنوعی پروژه ژوپیتر در قالب برنامه‌ای بزرگ برای توسعه زیرساخت هوش مصنوعی معرفی شد که اوراکل، OpenAI و SoftBank در آن مشارکت داشتند. مرکز داده برنامه‌ریزی‌شده در نیومکزیکو قرار است ظرفیت مصرف برق ۲.۴۵ گیگاوات داشته باشد. این رقم، ابعاد بسیار بزرگ پروژه را نشان می‌دهد و آن را در میان نمونه‌های شاخص توسعه زیرساخت‌های محاسباتی مورد نیاز هوش مصنوعی قرار می‌دهد. رشد سریع هوش مصنوعی در سال‌های اخیر باعث افزایش تقاضا برای مراکز داده شده است. مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی برای آموزش و اجرا به حجم بسیار زیادی از توان پردازشی نیاز دارند و همین مسئله، مصرف برق مراکز داده را به یکی از موضوعات مهم اقتصادی و زیرساختی تبدیل کرده است. اما همین مقیاس بزرگ اکنون برای پروژه ژوپیتر به یک چالش تبدیل شده است. موانع قانونی و مخالفت‌های محلی پروژه ژوپیتر در مسیر توسعه خود با موانع قانونی و نظارتی مواجه شده است. یکی از مجوزهای کلیدی مورد نیاز پروژه رد شده و هم‌زمان مخالفت عمومی با تأثیر مراکز داده بزرگ بر مصرف برق و زیرساخت‌های محلی افزایش یافته است. این مسئله تنها مختص پروژه ژوپیتر نیست. توسعه سریع مراکز داده در نقاط مختلف آمریکا باعث شده موضوعاتی مانند مصرف برق، ظرفیت شبکه، استفاده از منابع آب، هزینه‌های زیرساختی و آثار محلی این پروژه‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. در چنین شرایطی، ساخت یک مرکز داده چند گیگاواتی صرفاً یک پروژه فناوری نیست؛ بلکه به پروژه‌ای زیرساختی تبدیل می‌شود که به مجوزهای متعدد، ظرفیت شبکه برق و همراهی جامعه محلی نیاز دارد. به همین دلیل، هرگونه تأخیر در دریافت مجوزها می‌تواند زمان‌بندی اقتصادی پروژه را تغییر دهد. اوراکل چگونه ریسک خود را مدیریت می‌کند؟ اقدام اوراکل را می‌توان بخشی از تلاش این شرکت برای مدیریت ریسک مالی پروژه دانست. اگر مرکز داده در سال ۲۰۲۸ آماده بهره‌برداری نشود، اوراکل ممکن است ناچار شود برای ظرفیتی هزینه کند که هنوز امکان استفاده از آن را ندارد. در چنین شرایطی، تعویق پرداخت‌ها می‌تواند فشار مالی ناشی از تأخیر را کاهش دهد. از این منظر، استناد به بند قوه قهریه لزوماً به معنای خروج اوراکل از پروژه نیست. این اقدام بیشتر می‌تواند تلاشی برای انتقال بخشی از ریسک زمان‌بندی پروژه و جلوگیری از تبدیل تأخیر ساخت به تعهد مالی سنگین باشد اما بازار سرمایه معمولاً به چنین تحولاتی تنها از زاویه حقوقی نگاه نمی‌کند. سرمایه‌گذاران ممکن است تأخیر در پروژه را نشانه‌ای از پیچیده‌تر شدن مسیر توسعه ظرفیت زیرساختی اوراکل تلقی کنند؛ به‌خصوص در شرایطی که این شرکت برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده هوش مصنوعی به ظرفیت محاسباتی بیشتری نیاز دارد. “ «ماجرای ژوپیتر را نباید صرفاً یک اختلاف قراردادی یا تأخیر در ساخت یک مرکز داده دانست؛ این پروژه نمونه‌ای از برخورد مستقیم اقتصاد هوش مصنوعی با محدودیت‌های فیزیکی اقتصاد انرژی است. هرچه سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی بزرگ‌تر می‌شود، ارزش اقتصادی آن بیش از گذشته به دسترسی به برق، شبکه انتقال، زمین و مجوزهای زیرساختی وابسته خواهد شد. از این منظر، مزیت رقابتی شرکت‌هایی مانند اوراکل فقط در توانایی جذب مشتری یا توسعه ظرفیت پردازشی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه توانایی آنها در تبدیل سرمایه‌گذاری عظیم هوش مصنوعی به زیرساخت واقعی، به‌موقع و از نظر مالی قابل کنترل نیز تعیین‌کننده خواهد بود. افت اخیر سهام اوراکل را می‌توان در همین چارچوب، نشانه‌ای از حساس‌تر شدن بازار نسبت به هزینه فیزیکی و ریسک اجرایی پشت رونق هوش مصنوعی دانست.» بابک شیری فشار بر سهام اوراکل و بلو اول سهام اوراکل در پایان معاملات پنجشنبه با ۳.۴۷ درصد کاهش به ۱۳۹.۵۴ دلار رسید. سهام بلو اول کپیتال نیز در جریان معاملات با افت همراه شد. واکنش بازار نشان می‌دهد که پروژه‌های بزرگ هوش مصنوعی تنها از منظر درآمد آینده شرکت‌ها اهمیت ندارند، بلکه نحوه تأمین مالی، زمان‌بندی ساخت و ریسک‌های زیرساختی آنها نیز به بخشی از ارزیابی سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. در واقع، هرچه اندازه پروژه‌های مراکز داده بزرگ‌تر می‌شود، فاصله میان «تقاضای فناوری» و «امکان‌پذیری فیزیکی» آنها نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ممکن است تقاضا برای پردازنده و خدمات هوش مصنوعی وجود داشته باشد، اما ساخت مرکز داده، تأمین برق، دریافت مجوز و اتصال به شبکه همگی به زمان و سرمایه قابل توجه نیاز دارند. جمع‌بندی تحولات پروژه ژوپیتر نشان می‌دهد که موج سرمایه‌گذاری در زیرساخت هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای شده که دیگر تنها مسئله فناوری و تقاضا مطرح نیست. پروژه‌های چندگیگاواتی اکنون با محدودیت‌های برق، مجوزهای قانونی، مخالفت‌های محلی و ریسک‌های مالی مواجه هستند. اقدام اوراکل برای استفاده از بند قوه قهریه را می‌توان تلاشی برای محدود کردن بخشی از ریسک مالی پروژه دانست؛ پروژه‌ای که قرار بود در سال ۲۰۲۸ به بهره‌برداری برسد اما اکنون با ابهام‌های نظارتی مواجه شده است. در این میان، افت سهام اوراکل نشان می‌دهد که بازار نسبت به رابطه میان هزینه زیرساخت و رشد هوش مصنوعی حساس‌تر شده است. رشد تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی زمانی می‌تواند به رشد پایدار درآمد تبدیل شود که شرکت‌ها بتوانند ظرفیت محاسباتی مورد نیاز را با هزینه و زمان‌بندی قابل کنترل ایجاد کنند. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

صنعت نرم‌افزار دیگر یک بازار یکپارچه نیست. هوش مصنوعی در حال ایجاد شکافی جدی میان شرکت‌هایی است که زیرساخت‌های اصلی اقتصاد جدید را در اختیار دارند و آنهایی که مدل کسب‌وکارشان به فروش تعداد مشخصی مجوز یا حساب کاربری وابسته است. در گذشته، سرمایه‌گذاری در صندوقی مانند IGV می‌توانست راهی نسبتاً ساده برای دریافت بازدهی از رشد گسترده صنعت نرم‌افزار باشد، اما امروز تفاوت میان شرکت‌های این صنعت به اندازه‌ای افزایش یافته که انتخاب سهام از نگاه سرمایه‌گذاران اهمیت بیشتری از خرید کل سبد دارد. در یک نگاه هوش مصنوعی صنعت نرم‌افزار را به دو گروه برندگان زیرساختی و بازندگان احتمالی مدل‌های قدیمی تقسیم کرده است. اوراکل با حرکت به سمت زیرساخت ابری و پردازش هوش مصنوعی، در موقعیت متفاوتی نسبت به نرم‌افزارهای سنتی قرار گرفته است. Salesforce با وجود رشد بیش از ۲۲ درصدی سهام، با خطر کاهش تعداد کاربران پولی در اثر گسترش عامل‌های هوشمند روبه‌روست. از این پس، انتخاب سهام در صنعت نرم‌افزار بیش از خرید یک سبد گسترده مانند IGV به تشخیص جایگاه هر شرکت در اقتصاد هوش مصنوعی وابسته خواهد بود. در یک سوی این بازار، شرکت‌هایی قرار دارند که پایگاه‌های داده، زیرساخت‌های ابری و مسیرهای تخصصی انتقال و پردازش داده را در اختیار دارند. رشد سریع استفاده از هوش مصنوعی به سرمایه‌گذاری گسترده در این بخش‌ها نیاز دارد و همین موضوع باعث شده برخی شرکت‌های زیرساختی سهم بیشتری از هزینه‌های فناوری سازمان‌ها را به خود اختصاص دهند. در سوی دیگر، شرکت‌هایی قرار گرفته‌اند که سال‌ها از مدل فروش نرم‌افزار به ازای تعداد کاربران درآمد کسب کرده‌اند و اکنون با یک تناقض مهم مواجه‌اند: هرچه هوش مصنوعی نیروی انسانی را کارآمدتر کند، ممکن است تعداد حساب‌های کاربری مورد نیاز شرکت‌ها نیز کاهش یابد. اوراکل؛ برنده تغییر ساختار صنعت یکی از نمونه‌های قابل توجه این تغییر، اوراکل است. این شرکت که سال‌ها بیشتر به عنوان غول پایگاه‌های داده شناخته می‌شد، اکنون در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم زیرساخت ابری و پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی است. همکاری مستقیم با شرکت‌های بزرگ رایانش ابری و فراهم کردن محیط‌های پردازشی تخصصی برای بارهای کاری هوش مصنوعی، جایگاه اوراکل را در زنجیره جدید فناوری تقویت کرده است. حرکت از فروش سنتی نرم‌افزار به سمت زیرساخت‌های ضروری پایگاه داده و رایانش ابری، به این شرکت امکان داده از هزینه‌های رو به رشد سازمان‌ها در حوزه هوش مصنوعی سهم بیشتری بگیرد. این تغییر برای سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درآمد حاصل از زیرساخت‌های ضروری معمولاً پایدارتر از محصولاتی است که مشتری می‌تواند به راحتی آنها را حذف یا جایگزین کند. از منظر نمودار قیمتی نیز سهام اوراکل در محدوده حدود ۱۵۰ دلار قرار گرفته؛ سطحی که در نگاه نویسنده مقاله، نسبت به دوره‌های اخیر نقطه جذاب‌تری برای خرید محسوب می‌شود. Salesforce و تناقض بزرگ هوش مصنوعی در نقطه مقابل اوراکل، شرکت‌هایی مانند Salesforce قرار دارند که با وجود بهره‌برداری گسترده از هوش مصنوعی، با یک پرسش اساسی درباره آینده مدل درآمدی خود روبه‌رو هستند. سهام Salesforce در روز پنجشنبه بیش از ۲۲ درصد رشد کرد و انتشار خبرهای مربوط به عامل‌های خودکار هوش مصنوعی، محرک اصلی این جهش بود. اما رشد شدید قیمت سهام لزوماً به معنای حل شدن مشکلات بنیادی شرکت نیست. مسئله اصلی این است که اگر شرکت‌ها بتوانند بخشی از فعالیت‌های فروش، پشتیبانی مشتری و سایر وظایف اداری را به عامل‌های هوشمند بسپارند، به نیروی انسانی کمتری نیاز خواهند داشت. در نتیجه، تعداد حساب‌هایی که شرکت‌ها برای کارکنان خود خریداری می‌کنند نیز ممکن است کاهش یابد. این همان تناقضی است که می‌تواند در سال‌های آینده برای شرکت‌های نرم‌افزاری به یک چالش جدی تبدیل شود. هوش مصنوعی از یک طرف ارزش خدمات نرم‌افزاری را افزایش می‌دهد، اما از طرف دیگر می‌تواند تعداد کاربران پولی را کاهش دهد. اگر شرکت‌هایی مانند Salesforce نتوانند درآمد حاصل از خدمات هوش مصنوعی را سریع‌تر از کاهش تعداد کاربران جبران کنند، رشد قیمت سهام آنها با محدودیت مواجه خواهد شد. ServiceNow؛ میان فرصت و ریسک ServiceNow نیز نمونه‌ای میانه در این رقابت است. نمودار این شرکت از نگاه نویسنده هنوز شانس ادامه مسیر صعودی را دارد، اما نوسان شدید آن نگرانی‌هایی ایجاد کرده است. دامنه تغییر قیمت این سهم از سقف خود در اوایل سال ۲۰۲۵ تاکنون حدود ۲۰۰ درصد بوده است. چنین نوسانی نشان می‌دهد که حتی شرکت‌های قدرتمند حوزه نرم‌افزار نیز در شرایط فعلی می‌توانند با تغییر سریع رفتار سرمایه‌گذاران مواجه شوند. برای ServiceNow، مزیت اصلی در توانایی آن برای ادغام هوش مصنوعی با فرآیندهای سازمانی قرار دارد. اما از نگاه تکنیکال، رشدهای شدید و نوسانات بزرگ باعث می‌شود ریسک بازگشت فروشندگان همچنان بالا باشد. در چنین شرایطی، صرفاً بررسی عملکرد کسب‌وکار کافی نیست و رفتار قیمت نیز باید در کنار عوامل بنیادی مورد توجه قرار گیرد. فورتینت و هشدار پایان موج صعودی فورتینت نیز یکی دیگر از سهام مهم صنعت نرم‌افزار است که رفتار متفاوتی از خود نشان داده است. این سهم در سال‌های اخیر نوسانات شدیدی داشته و نمودار هفتگی آن از نگاه نویسنده نشانه‌هایی از نزدیک شدن به سقف را نشان می‌دهد. این وضعیت بار دیگر یک نکته مهم را یادآوری می‌کند: در دوره‌ای که سرمایه‌گذاران به سرعت میان برندگان و بازندگان هوش مصنوعی جابه‌جا می‌شوند، حتی شرکت‌هایی با عملکرد مناسب نیز ممکن است پس از رشدهای سنگین با فشار فروش مواجه شوند. به همین دلیل، انتخاب سهام در صنعت نرم‌افزار دیگر تنها به این پرسش محدود نمی‌شود که «کدام شرکت در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کند؟» پرسش مهم‌تر این است که هوش مصنوعی در نهایت چه اثری بر مدل درآمدی آن شرکت خواهد داشت. “ «به نظر می‌رسد مهم‌ترین پیام این تحول برای بازار، نه «رشد یا سقوط صنعت نرم‌افزار»، بلکه تغییر جایگاه ارزش در زنجیره فناوری است. هوش مصنوعی احتمالاً بخشی از ارزش اقتصادی را از نرم‌افزارهای مبتنی بر تعداد کاربر به سمت زیرساخت، داده و توان پردازشی منتقل خواهد کرد؛ بنابراین در سال‌های آینده، معیار اصلی برای ارزیابی شرکت‌های نرم‌افزاری صرفاً میزان استفاده آنها از هوش مصنوعی نخواهد بود، بلکه باید دید این فناوری چگونه به جریان نقدی، قدرت قیمت‌گذاری و مزیت رقابتی پایدار تبدیل می‌شود. از این منظر، شکاف میان برندگان و بازندگان صنعت می‌تواند بسیار عمیق‌تر از چیزی باشد که شاخص‌های کلی این بخش نشان می‌دهند.» بابک شیری صندوق IGV دیگر یک انتخاب ساده نیست این شکاف داخلی باعث شده صندوق IGV، که یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای سرمایه‌گذاری در صنعت نرم‌افزار است، ویژگی متفاوتی پیدا کند. دارندگان این صندوق به صورت هم‌زمان در هر دو سوی این تحول سرمایه‌گذاری کرده‌اند؛ هم شرکت‌هایی که از توسعه هوش مصنوعی و افزایش هزینه زیرساختی سازمان‌ها سود می‌برند و هم شرکت‌هایی که ممکن است از کاهش تعداد کاربران انسانی آسیب ببینند. در نتیجه، عملکرد یک صندوق گسترده لزوماً تصویر دقیقی از فرصت‌های واقعی در صنعت نرم‌افزار ارائه نمی‌کند. سرمایه‌گذارانی که تنها به رشد کلی صنعت نگاه می‌کنند، ممکن است تفاوت بسیار مهم میان یک شرکت زیرساختی و یک شرکت نرم‌افزار کاربردی را نادیده بگیرند. این موضوع اهمیت انتخاب سهام را افزایش داده است. اکنون جایگاه یک شرکت در زنجیره فناوری هوش مصنوعی می‌تواند به اندازه رشد درآمد، سودآوری یا حتی ارزش‌گذاری آن اهمیت داشته باشد. جمع‌بندی؛ صنعت نرم‌افزار وارد مرحله تازه‌ای شده است هوش مصنوعی صنعت نرم‌افزار را به دو بخش متفاوت تقسیم کرده است. شرکت‌هایی مانند اوراکل که زیرساخت پایگاه داده، رایانش ابری و پردازش‌های سنگین را در اختیار دارند، از افزایش سرمایه‌گذاری سازمان‌ها در هوش مصنوعی سود می‌برند. در مقابل، شرکت‌هایی مانند Salesforce باید ثابت کنند که می‌توانند کاهش احتمالی تعداد کاربران انسانی را با درآمد جدید حاصل از خدمات هوش مصنوعی جبران کنند. این تغییر به معنای پایان دوران رشد نرم‌افزار نیست؛ بلکه نشان‌دهنده تغییر ماهیت این رشد است. از این پس، صرف فعالیت در صنعت فناوری یا حتی اضافه کردن قابلیت‌های هوش مصنوعی به محصولات، برای تضمین رشد کافی نیست. برندگان واقعی شرکت‌هایی خواهند بود که هوش مصنوعی را به افزایش درآمد، کاهش هزینه یا ایجاد مزیت رقابتی پایدار تبدیل کنند. برای همین، صندوق‌هایی مانند IGV ممکن است همچنان ابزار مناسبی برای دریافت مواجهه گسترده با صنعت باشند، اما انتخاب دقیق‌تر میان شرکت‌های موجود در این سبد اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.