افزایش شدید قیمت سوخت در آمریکا، گازوئیل را به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی و سیاسی واشنگتن تبدیل کرده است. قیمت این سوخت که نقش مهمی در حملونقل، کشاورزی، تولید و زنجیره تأمین کالا دارد، در سال ۲۰۲۶ جهش قابل توجهی داشته و در ۲۲ سپتامبر به رکورد تاریخی ۶.۵۲۷۶ دلار به ازای هر گالن رسید. دادههای انجمن خودروی آمریکا نشان میدهد این رقم همچنان بالاترین میانگین ثبتشده برای گازوئیل در این کشور است.
- قیمت گازوئیل آمریکا در ۲۲ سپتامبر به رکورد ۶.۵۲۷۶ دلار در هر گالن رسید.
- گلدمن ساکس برآورد کرده ممنوعیت صادرات میتواند ابتدا قیمت گازوئیل را حدود ۲۵ سنت در هر گالن در هفته کاهش دهد، اما این اثر با پر شدن مخازن ذخیرهسازی متوقف میشود.
- پس از پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی، فشار مازاد تولید میتواند پالایشگاهها را تحت فشار قرار دهد و قیمت بنزین را افزایش دهد.
- محدودیت صادرات همچنین میتواند به سود پالایشگاهها، بازار جهانی سوخت و بخشی از سهام انرژی آسیب بزند و ریسک سیاستگذاری در این صنعت را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، ایده ممنوعیت موقت صادرات گازوئیل آمریکا بار دیگر در واشنگتن مطرح شده است. دونالد ترامپ نیز از بررسی چنین اقدامی استقبال کرده و برخی قانونگذاران جمهوریخواه از محدود کردن صادرات برای کاهش قیمت داخلی حمایت کردهاند. فشار سیاسی بر دولت آمریکا نیز در شرایطی افزایش یافته که قیمت سوخت به یکی از مسائل مهم هزینه زندگی در آستانه انتخابات میاندورهای تبدیل شده است اما مسئله اصلی این است که آیا نگه داشتن گازوئیل بیشتر در داخل آمریکا واقعاً میتواند قیمت سوخت را برای مصرفکنندگان کاهش دهد؟
پاسخ در کوتاهمدت میتواند مثبت باشد، اما در بلندمدت داستان پیچیدهتر است. حتی تحلیل جدید گلدمن ساکس نشان میدهد کاهش قیمت گازوئیل ممکن است موقتی باشد و پس از پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی، فشار قیمتی به بازار بنزین منتقل شود.
چرا آمریکا گازوئیل صادر میکند؟
در نگاه اول، ممنوعیت صادرات گازوئیل منطقی به نظر میرسد. وقتی قیمت یک محصول در داخل کشور بالا رفته است، چرا نباید صادرات آن محدود شود تا عرضه بیشتری در اختیار مصرفکنندگان داخلی قرار گیرد؟ مشکل این است که بازار پالایش نفت به این سادگی عمل نمیکند.
آمریکا یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرآوردههای نفتی جهان است و پالایشگاههای این کشور تنها برای بازار داخلی فعالیت نمیکنند. آنها بخشی از تولید خود را بر اساس شرایط بازار جهانی به کشورهای دیگر صادر میکنند.
از سوی دیگر، گازوئیل تنها یکی از فرآوردههایی است که از پالایش نفت خام به دست میآید. پالایشگاهها همزمان مجموعهای از فرآوردهها مانند بنزین، سوخت جت و گازوئیل تولید میکنند. بنابراین اگر سیاستی باعث شود فروش یکی از این محصولات در بازار جهانی دشوار شود، واکنش پالایشگاهها میتواند روی تولید سایر فرآوردهها نیز اثر بگذارد. این همان نقطهای است که ایده ممنوعیت صادرات با پیچیدگی اقتصادی مواجه میشود.
مشکل اصلی؛ گازوئیل مازاد را کجا باید برد؟
اگر آمریکا صادرات گازوئیل را متوقف کند، در مرحله نخست مقدار بیشتری از این فرآورده در بازار داخلی باقی میماند. افزایش عرضه داخلی میتواند قیمت گازوئیل را کاهش دهد. از دید مصرفکننده، این دقیقاً همان نتیجهای است که سیاستگذار به دنبال آن است اما بازار تنها تا زمانی میتواند این مازاد را جذب کند که ظرفیت ذخیرهسازی کافی وجود داشته باشد.
گلدمن ساکس در جدیدترین تحلیل خود اعلام کرده است که ممنوعیت صادرات میتواند در ابتدا قیمت گازوئیل را حدود ۲۵ سنت در هر گالن در هفته کاهش دهد. اما این روند تا زمانی ادامه خواهد داشت که ظرفیت ذخیرهسازی پر شود. پس از آن، ادامه تولید بدون امکان صادرات میتواند پالایشگاهها را مجبور به کاهش تولید کند. در این مرحله، مسئله دیگر فقط قیمت گازوئیل نیست.
چرا بنزین ممکن است گرانتر شود؟
یکی از مهمترین پیامدهای احتمالی ممنوعیت صادرات، اثر آن بر بنزین است. گازوئیل، بنزین و سوخت جت تا حد زیادی در یک زنجیره پالایشی مشترک تولید میشوند. بنابراین پالایشگاه نمیتواند همیشه فقط تولید گازوئیل را کاهش دهد و تولید سایر فرآوردهها را بدون تغییر ادامه دهد.
گلدمن ساکس هشدار داده است که هرچه ممنوعیت صادرات طولانیتر شود، فشار آن بر بازار بنزین افزایش خواهد یافت. طبق برآورد این بانک، پس از پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی، قیمت بنزین میتواند حدود ۳۰ سنت به ازای هر گالن در هفته افزایش پیدا کند.
این مسئله میتواند اثر اولیه کاهش قیمت گازوئیل را تا حدی یا حتی بیشتر خنثی کند. به بیان ساده، سیاستی که با هدف ارزان کردن یک فرآورده آغاز میشود، ممکن است در ادامه هزینه سوخت دیگری را افزایش دهد.
آمریکا حتی با تولید مازاد، به واردات سوخت نیاز دارد
یکی دیگر از نکات مهم این است که تولید بیشتر از نیاز داخلی به این معنا نیست که تمام مناطق آمریکا میتوانند بهسادگی از همان سوخت استفاده کنند. شبکه پالایش، خطوط لوله، پایانهها و مسیرهای حملونقل سوخت در آمریکا منطقهای است و انتقال اقتصادی فرآوردهها از یک نقطه به نقطه دیگر همیشه امکانپذیر نیست.
به همین دلیل، آمریکا همزمان میتواند صادرکننده بزرگ گازوئیل و واردکننده برخی فرآوردههای نفتی باشد. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممنوعیت صادرات لزوماً باعث نمیشود سوخت تولیدشده در آمریکا به شکل خودکار به مناطقی برسد که بیشترین نیاز را دارند. در واقع، ممکن است بخشی از کشور با مازاد سوخت مواجه شود، در حالی که مناطق دیگری همچنان به واردات نیاز داشته باشند.
ضربه احتمالی به پالایشگاهها
ممنوعیت صادرات برای پالایشگاهها نیز ریسک قابل توجهی ایجاد میکند. پالایشگاهها بر اساس قیمت نفت خام، قیمت فرآوردهها، هزینه حملونقل و حاشیه سود پالایشی تصمیم میگیرند چه میزان تولید داشته باشند. اگر بازار صادراتی ناگهان از دسترس خارج شود، اقتصاد تولید میتواند تغییر کند.
در چنین شرایطی، پالایشگاهها ممکن است تولید گازوئیل را کاهش دهند. اما کاهش تولید گازوئیل میتواند همزمان عرضه بنزین و سایر فرآوردهها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این همان مکانیزمی است که میتواند سیاستی با هدف کاهش قیمت گازوئیل را در بلندمدت به عامل افزایش قیمت سایر سوختها تبدیل کند. برای سرمایهگذاران نیز این مسئله اهمیت دارد، زیرا ارزش شرکتهای پالایشی به شدت به حاشیه سود پالایش و شرایط بازار فرآوردهها وابسته است.
اروپا؛ بازنده دیگر محدودیت صادرات آمریکا
پیامدهای ممنوعیت صادرات فقط به آمریکا محدود نخواهد شد. اروپا یکی از مهمترین خریداران فرآوردههای نفتی آمریکا است و در شرایط فعلی بازار جهانی سوخت نیز به عرضه آمریکا وابستگی قابل توجهی دارد. بنابراین حذف بخشی از صادرات آمریکا میتواند عرضه موجود در بازار جهانی را کاهش دهد.
گلدمن ساکس برآورد کرده است که ممنوعیت صادرات آمریکا میتواند قیمت گازوئیل در اروپا را حدود ۳ دلار به ازای هر بشکه، معادل نزدیک به ۲ درصد قیمتهای فعلی، افزایش دهد. طبق این تحلیل، آزادسازی ذخایر اضطراری میتواند حدود نیمی از این فشار را خنثی کند.
بنابراین سیاستی که هدف آن کاهش قیمت در بازار آمریکا است، میتواند در بازارهای جهانی به افزایش قیمت منجر شود. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بازار فرآوردههای نفتی همین حالا نیز تحت تأثیر اختلالات عرضه ناشی از جنگ و محدودیتهای تجاری قرار دارد.
آیا ممنوعیت صادرات واقعاً قیمت گازوئیل را پایین میآورد؟
پاسخ کوتاه این است: احتمالاً در ابتدا بله، اما نه لزوماً برای مدت طولانی. اگر صادرات متوقف شود، بخشی از گازوئیلی که پیشتر راهی بازار خارجی میشد در داخل آمریکا باقی میماند. این افزایش عرضه میتواند قیمت را در کوتاهمدت کاهش دهد اما بازار برای جذب این مازاد محدودیت دارد.
پس از پر شدن مخازن، پالایشگاهها باید بین کاهش تولید، کاهش حاشیه سود یا یافتن مسیرهای دیگر برای فروش تعادل ایجاد کنند. در همین مرحله، فشار سیاست صادراتی میتواند از بازار گازوئیل به بازار بنزین منتقل شود.
گلدمن ساکس نیز دقیقاً روی همین نقطه تأکید کرده است: اثر کاهش قیمت گازوئیل تا زمانی ادامه دارد که ظرفیت ذخیرهسازی اجازه دهد؛ پس از آن، اختلال در تولید مشترک فرآوردهها میتواند قیمت بنزین را افزایش دهد.
“
«به نظر میرسد مسئله اصلی این سیاست نه کمبود مطلق گازوئیل در آمریکا، بلکه اختلال در توزیع جغرافیایی، محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی و شوک عرضه در بازار جهانی فرآوردهها است. بنابراین ممنوع کردن صادرات، بدون رفع ریشههای این اختلال، بیشتر به جابهجایی فشار قیمتی میان بخشهای مختلف بازار منجر میشود تا حل پایدار مسئله. از منظر بازار انرژی، مهمترین نکته این است که پالایشگاهها یک سبد مشترک از فرآوردهها تولید میکنند و نمیتوان بازار گازوئیل را از بنزین و سوخت جت جدا کرد. به همین دلیل، اگر واشنگتن صرفاً با هدف کاهش سریع قیمت گازوئیل صادرات را محدود کند، ممکن است در کوتاهمدت نتیجه مطلوب بگیرد، اما در افق طولانیتر با کاهش تولید، افزایش قیمت سایر سوختها و تضعیف مزیت صادراتی آمریکا در بازار جهانی فرآوردهها مواجه شود. برای سرمایهگذاران نیز این موضوع یک پیام روشن دارد: ریسک صنعت انرژی دیگر فقط از قیمت نفت خام نمیآید؛ ریسک سیاستگذاری و مداخله در جریان تجارت انرژی نیز به متغیری جدی در ارزشگذاری شرکتهای پالایشی و انرژی تبدیل شده است.»
بابک شیری
اثر احتمالی بر سهام انرژی
ممنوعیت صادرات تنها یک سیاست مربوط به مصرفکننده نیست؛ بازار سهام انرژی نیز میتواند از آن تأثیر بگیرد. یکی از ابزارهای شناختهشده برای سرمایهگذاری گسترده در بخش انرژی آمریکا، صندوق قابل معامله انرژی ونگارد است. این صندوق مجموعهای از شرکتهای فعال در حوزههای مختلف انرژی را در اختیار دارد و طبق اطلاعات رسمی ونگارد، شاخصی از سهام شرکتهای انرژی آمریکا را دنبال میکند.
شرکتهای پالایشی در چنین شرایطی با یک ریسک سیاستگذاری جدید مواجه میشوند. اگر صادرات محدود شود، دسترسی آنها به بازارهای خارجی کاهش پیدا میکند و حاشیه سود برخی فعالیتهای پالایشی میتواند تحت فشار قرار گیرد.
البته این به معنای آن نیست که تمام شرکتهای انرژی به یک اندازه آسیب خواهند دید. ساختار درآمد، میزان فعالیت پالایشی، تولید نفت خام، صادرات و تنوع جغرافیایی هر شرکت متفاوت است. بنابراین اثر سیاست صادراتی بر سهام انرژی باید در سطح شرکت بررسی شود، نه صرفاً در سطح صنعت.
یک سیاست کوتاهمدت با پیامدهای بلندمدت
مهمترین مسئله در مورد ممنوعیت صادرات گازوئیل، تفاوت میان اثر فوری و اثر پایدار آن است. در کوتاهمدت، افزایش عرضه داخلی میتواند قیمت گازوئیل را پایین بیاورد و فشار هزینه را از دوش کامیونداران و کشاورزان بردارد اما اگر این سیاست ادامه پیدا کند، ظرفیت ذخیرهسازی محدود خواهد شد، پالایشگاهها با مازاد محصول مواجه میشوند و تولید سایر فرآوردهها نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
در چنین شرایطی، قیمت بنزین میتواند افزایش پیدا کند و بخشی از منفعت اولیه سیاست از بین برود. از سوی دیگر، کاهش صادرات آمریکا میتواند عرضه بازار جهانی را نیز محدود کند و قیمت گازوئیل در مناطقی مانند اروپا را افزایش دهد. به همین دلیل، ممنوعیت صادرات را نمیتوان صرفاً با مقایسه قیمت گازوئیل قبل و بعد از اجرای سیاست ارزیابی کرد. باید اثر آن بر کل زنجیره پالایش، بازار بنزین، ذخایر، صادرات، واردات و قیمت جهانی سوخت را در نظر گرفت.
جمعبندی
بحث ممنوعیت صادرات گازوئیل آمریکا در شرایطی شدت گرفته که قیمت این سوخت به رکورد تاریخی رسیده و فشار هزینهای بر بخش حملونقل و کشاورزی افزایش یافته است. دولت آمریکا از یک سو با فشار سیاسی برای کاهش قیمت سوخت داخلی مواجه است و از سوی دیگر باید پیامدهای هرگونه محدودیت بر صنعت پالایش و بازار جهانی انرژی را در نظر بگیرد.
تحلیل گلدمن ساکس نشان میدهد ممنوعیت صادرات میتواند در ابتدا قیمت گازوئیل را کاهش دهد، اما این اثر احتمالاً با پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی دوام نخواهد داشت. پس از آن، کاهش تولید پالایشگاهها و پیوند میان تولید گازوئیل، بنزین و سوخت جت میتواند فشار قیمتی را به سایر فرآوردهها منتقل کند.
از سوی دیگر، کاهش صادرات آمریکا میتواند بازار جهانی را نیز تحت فشار قرار دهد؛ بهویژه اروپا که بخش مهمی از نیاز خود به فرآوردههای نفتی را از بازار جهانی تأمین میکند.
در نتیجه، ممنوعیت صادرات گازوئیل ممکن است در کوتاهمدت بخشی از فشار قیمت داخلی را کاهش دهد، اما در صورت تداوم، خطر ایجاد اختلال در ساختار پالایش، افزایش قیمت بنزین، کاهش صادرات و فشار بر شرکتهای پالایشی را به همراه خواهد داشت.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
