شطرنج نفتی بغداد؛ عراق با «خط لوله ۱۵ میلیاردی» به مدیترانه می‌رسد؟

بغداد با افزایش ظرفیت‌های تولید و پالایش، گسترش شبکه خط لوله و توسعه ناوگان نفتی، در حال حرکت در مسیرهای مختلفی برای توسعه بخش انرژی و نفت است. همزمان، در گامی با هدف تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی و کاهش وابستگی به تنگه هرمز، به دنبال گشایش بازارهای جدید برای صادرات نفت به ترکیه، اردن و سوریه است.

باسم محمد خضیر، وزیر نفت عراق، اعلام کرد که این وزارتخانه برنامه‌های جدیدی دارد که شامل گسترش خطوط لوله، افزایش ظرفیت صادرات و توسعه ناوگان نفتی می‌شود و از آمادگی برای افتتاح تعدادی پروژه جدید در روزهای آینده با حمایت دولت عراق خبر داد.

توسعه پالایش و فرآوری گاز

وزیر نفت توضیح داد که این وزارتخانه قصد دارد بخش پالایش را توسعه داده و صادرات فرآورده‌های نفتی را افزایش دهد که به افزایش بهره‌وری این بخش و به حداکثر رساندن ارزش افزوده منابع نفتی عراق، به جای تکیه عمده بر صادرات نفت، کمک خواهد کرد.

او تأکید کرد که عراق قصد دارد پرونده سوزاندن گاز را تا پایان سال ۲۰۲۹ به طور دائم ببندد، که بخشی از برنامه‌های این کشور برای بهره‌برداری از منابع گازی و هدایت آنها به سمت کاربردهای اقتصادی و تولیدی است. برنامه‌های این وزارتخانه همچنین شامل گسترش زیرساخت‌های خط لوله، افزایش ظرفیت صادرات و توسعه ناوگان نفتی است و تعدادی پروژه جدید نیز در دوره آینده افتتاح خواهد شد.

همکاری با شرکت «JGC» ژاپن

وزیر نفت عراق با اشاره به اهمیت سرمایه‌گذاری‌های خارجی در توسعه بخش انرژی، تأکید کرد که ورود شرکت‌های بین‌المللی به بازار عراق می‌تواند بازده مالی قابل توجهی را به همراه داشته باشد و همچنین با ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب با پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های جدید، به کاهش بیکاری کمک کند.

در راستای توسعه بخش پالایش، وزارت نفت عراق با شرکت ژاپنی JGC برای افزایش ظرفیت تولید بنزین، نفت گاز و گاز مایع به توافق رسید.

این وزارتخانه اعلام کرد که کمیته مذاکره‌کننده موفق شد با شرکت ژاپنی مجری پروژه کراکینگ کاتالیزوری FCC برای از سرگیری کار بر روی این پروژه به توافق برسد. این شرکت انتقال کارکنان خود را به محل پروژه آغاز کرد تا برای از سرگیری کار عملیاتی و اجرای تمهیدات لازم برای بهره‌برداری از واحدها، تکمیل پروژه و رسیدن به ظرفیت طراحی، آماده شود.

طبق برآوردها، انتظار می‌رود پس از بهره‌برداری از این طرح با ظرفیت طراحی‌شده، روزانه تقریباً ۵ میلیون لیتر بنزین، نزدیک به ۷ میلیون لیتر نفت گاز و حدود ۴۰۰ تن گاز مایع تولید شود. این قابلیت‌ها از اقدام عراق برای افزایش تولید داخلی مشتقات نفتی، در کنار توسعه بخش پالایش و گسترش صادرات فرآورده‌های نفتی، حمایت می‌کند.

پروژه 15 میلیارد دلاری خط لوله بصره

به باور کارشناسان، عراق با ایجاد شبکه جدیدی از خطوط لوله و مسیرهای جایگزین، در حال ترسیم مجدد نقشه صادرات نفت خود است. در این راستا، طرح خط لوله بصره از میادین نفتی این استان در جنوب عراق آغاز و در قالب پروژه بزرگ خط لوله نفت، به سمت مرز ترکیه امتداد می‌یابد. این امر یک اقدام راهبردی برای تنوع بخشیدن به پایانه‌های صادرات و کاهش وابستگی کامل به مسیر سنتی از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز است.

هزینه تخمینی خط لوله جدید حدود ۱۵ میلیارد دلار بوده که در چارچوب توافق بین عراق و یک کنسرسیوم نفتی جهانی به رهبری شرکت آمریکایی شورون انجام شده و ظرفیت صادرات هدف‌ این پروژه حدود ۲ میلیون بشکه در روز است.

ارسال نفت عراق به سمت عقبه و بانیاس

اهمیت این پروژه محدود به انتقال نفت عراق به سمت شمال و به سمت مرز ترکیه نیست، بلکه در چارچوب یک سیستم راهبردی کلان با هدف توزیع صادرات نفت در بیش از یک مسیر منطقه‌ای قرار دارد. بخشی از نفت بصره به مرز ترکیه و بخش دیگری به شهر حدیثه خواهد رفت که قرار است به محل اتصال خط لوله اصلی و مرکز توزیع نفت عراق در چند مسیر صادراتی تبدیل شود. یکی از مسیرهای برنامه‌ریزی‌شده از شهر عقبه به سمت بندر عقبه اردن امتداد دارد و ظرفیت صادرات آن تا یک میلیون بشکه در روز است و پایانه بیشتری برای عراق جهت بازاریابی نفت خود از طریق خاک اردن می‌دهد.

این طرح همچنین شامل مسیری به سمت بنادر بانیاس سوریه است که در راستای احیای کریدور نفتی تاریخی بوده که قبلاً عراق را به سوریه متصل می‌کرد. این امر پایانه دیگری را به عراق در مدیترانه داده و انعطاف‌پذیری سیستم صادرات را افزایش می‌دهد.

توافقنامه بندر جیحان

این اقدامات همزمان با توافق یک ساله برای صادرات نفت عراق از طریق بندر جیحان ترکیه، به میزان حدود ۷۵۰ هزار بشکه در روز، صورت گرفته است که موقعیت ترکیه را در نقشه جدید صادرات نفت عراق تقویت می‌کند. همه این پروژه‌ها نشان‌دهنده روندی به سمت ایجاد یک شبکه صادراتی چندوجهی هستند که از میادین بصره شروع شده، به سمت شمال به سمت ترکیه و غرب به سمت اردن و سوریه امتداد می‌یابد و در نتیجه خطرات ناشی از وابستگی به یک کریدور واحد برای صادرات نفت را کاهش می‌دهد.

تقویت اقتصاد عراق در برابر اختلالات تنگه هرمز

به باور کارشناسان، بازسازی شبکه صادرات می‌تواند انعطاف‌پذیری بیشتری به عراق در بازاریابی تولید نفت بدهد و در صورت اختلال در مسیرهای سنتی جایگزین‌های راهبردی ارائه و ارتباط آن را با بازارها و بنادر منطقه‌ای گسترش دهد.

در مجموع، ترکیب توسعه قابلیت‌های تولید و پالایش با گسترش شبکه خطوط لوله و بنادر جایگزین، گامی مهم در راهبرد عراق برای به حداکثر رساندن سود اقتصادی از منابع نفتی و تنوع بخشیدن به کانال‌های صادراتی است و در نتیجه خطرات ژئوپلیتیکی مرتبط با تکیه بر مسیر واحد را کاهش می‌دهد.