- صادرکنندگان خاورمیانه بهسرعت در حال توسعه مسیرهای جایگزین هستند؛ چرا که جریان انتقال نفت از طریق تنگه هرمز از نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه در روز به حدود ۶ تا ۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
- واردکنندگان انرژی در حال متنوعسازی منابع تأمین خود و کاهش وابستگی به عرضه نفت خاورمیانه هستند، اما طولانیتر شدن مسیرهای حملونقل و افزایش هزینههای کرایه کشتی، هزینه واردات را بالا میبرد.
- بازار جهانی نفت ممکن است بهطور دائمی دستخوش تغییر شود؛ بهگونهای که وابستگی آن به گلوگاههای حیاتی مانند تنگه هرمز کاهش یابد، اما ساختار هزینهای آن بهطور پایدار گرانتر شود.
قیمت نفت در آستانه ثبت یک رشد هفتگی دیگر قرار دارد؛ چرا که جنگ در خاورمیانه همچنان ادامه دارد و چشمانداز نیز چندان امیدوارکننده نیست. صادرکنندگان نفت در منطقه با سرعت در حال ایجاد و توسعه مسیرهای جایگزین برای صادرات هستند و واردکنندگان نیز بهسرعت به دنبال متنوعسازی تأمینکنندگان خود هستند. بازار نفت در حال تغییر است؛ تغییری که ممکن است در نهایت غیرقابل بازگشت باشد.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایعشده (LNG) در جهان است. پیش از آغاز نخستین حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق این تنگه صادر میشد.
این گزارش توسط وبسایت Oilprice منتشر شده و توسط تیم یوتوتایمز بازنویسی و ترجمه شده است.
اکنون برآورد میشود جریان روزانه نفت از این گلوگاه به حدود ۶ تا ۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته باشد. وضعیت در مورد LNG حتی شدیدتر است؛ قطر، بزرگترین تولیدکننده منطقه، پس از آسیب به تأسیسات رأس لفان در پی حملات تلافیجویانه ایران در واکنش به حملات آمریکا، تحت شرایط «فورس ماژور» با دشواری در صادرات حتی بخشی از گاز خود مواجه شده است.
با این حال، مسیر صادراتی دیگری نیز برای خروج نفت از خاورمیانه وجود دارد و آن تنگه بابالمندب در سوی دیگر شبهجزیره عربستان است. عربستان سعودی بهسرعت از این امکان استفاده کرد و با معکوس کردن جریان در خط لوله شرق به غرب، نفت خود را بهجای انتقال به شرق و تنگه هرمز، به سمت غرب و بندر ینبع هدایت کرد. با این حال، این تغییر مسیر هزینههایی نیز داشته است؛ چرا که بندر ینبع ظرفیت لازم برای جابهجایی حجم نفتی مشابه بنادر خلیج فارس را ندارد.
امارات متحده عربی نیز بخشی از جریان صادرات نفت خود را به بندر فجیره منتقل کرد؛ بندری که خارج از تنگه هرمز قرار دارد و از این رو آسیبپذیری کمتری در برابر حملات دارد. با این حال، امارات نیز با مشکل ظرفیت مواجه شده است. شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک، ADNOC) اکنون قصد دارد ظرفیت خط لوله انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر کند، اما طبق برنامههای رسمی، اجرای این طرح دستکم تا سال آینده زمان خواهد برد.
✔️ بیشتر بخوانید: عراق به دنبال کنار زدن عربستان؛ تولید ۱۰ میلیون بشکه نفت در راه است؟
در واقع، هر کشور صادرکننده نفت که مسیرهای جایگزین در اختیار دارد، در حال استفاده از آنها است و کشورهایی که چنین مسیرهایی ندارند نیز در حال برنامهریزی برای ایجاد آنها هستند. این روند بدون تردید مسیرهای صادرات نفت در منطقه را دستخوش تغییر خواهد کرد و ممکن است در بلندمدت از اهمیت تنگه هرمز کاسته شود. البته در کوتاهمدت چنین اتفاقی رخ نخواهد داد، چرا که همانطور که اشاره شد، ایجاد و توسعه تمام این مسیرهای جایگزین به زمان نیاز دارد.
واردکنندگان نیز در حال تطبیق با شرایط جدید هستند. بر اساس گزارش مؤسسه اقلیمی CREA مستقر در فنلاند در ماه گذشته، مجموع هزینه واردات انرژی در جهان طی شش ماهه مارس تا اوت، ۳۳۰ میلیارد دلار بیشتر از سطحی شد که پیشتر انتظار میرفت. به بیان دیگر، جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران موجب افزایش قیمت نفت و گاز شده و در مجموع ۳۳۰ میلیارد دلار به هزینه واردات این محصولات افزوده است؛ ضمن اینکه با درک این واقعیت از سوی معاملهگران که پستهای رئیسجمهور ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال (TruthSocial) نمیتواند مسیر جنگ را تغییر دهد، قیمتها همچنان در حال افزایش هستند.
قیمت نفت خام برنت و وست تگزاس اینترمدیت (WTI) اکنون هر دو بالای ۹۰ دلار به ازای هر بشکه معامله میشوند. حتی این احتمال وجود دارد که اگر قیمتها طی روزها و هفتههای آینده کاهش پیدا کنند، افت آنها به اندازه سه ماه پیش نباشد؛ زمانی که انتشار یک پست در شبکههای اجتماعی میتوانست قیمت نفت را بهشدت جابهجا کند. این همان تأثیری است که تحول در بازار نفت بر جای گذاشته است؛ زیرا این تحول هزینه دارد.
واردکنندگان انرژی در آسیا بزرگترین مشتریان تولیدکنندگان نفت و گاز خاورمیانه بودند؛ زیرا موقعیت جغرافیایی مطلوب، به معنای قیمتهای مناسبتر بود. اکنون که واردکنندگان ناچار شدهاند به دنبال منابع جایگزین باشند، باید هزینه بیشتری بپردازند؛ چرا که موقعیت جغرافیایی بیشتر این منابع جایگزین نامطلوبتر است و نفتکشها برای رسیدن به مقصد به زمان بیشتری نیاز دارند؛ گاهی اوقات بسیار بیشتر.
ژاپن نمونه بارزی از این وضعیت است. پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، ژاپن تقریباً تمام نفت خام مورد نیاز خود را از خاورمیانه تأمین میکرد؛ نفتی که برای این کشور فاقد منابع طبیعی کافی، اهمیت حیاتی دارد. پس از آغاز جنگ، دولت ژاپن بهسرعت برای تأمین منابع جایگزین وارد عمل شد. این منابع شامل آمریکا، کانادا، تولیدکنندگان نفت آفریقا و جمهوری آذربایجان هستند. هزینه این تغییر مسیر نیز قابل توجه بوده است: هزینه واردات نفت ژاپن در ماه ژوئیه به رکورد ۷۶.۳۹ میلیارد دلار رسید و احتمالاً هزینه واردات در ماه اوت نیز از این رقم فراتر خواهد رفت؛ چرا که وابستگی به تأمینکنندگان نفت و گاز دورتر از این کشور افزایش یافته است.
ژاپن تنها نمونه این وضعیت نیست. تمامی کشورهای واردکننده انرژی در اروپا نیز در شرایط مشابهی قرار دارند؛ بهویژه آنکه تحریمهای اتحادیه اروپا علیه نفت و گاز روسیه فشار مضاعفی بر این منطقه وارد کرده است. در همین حال، چین و هند با افزایش واردات نفت خام روسیه، بخشی از نفت خاورمیانه را که بهطور ناگهانی در دسترس نیست، جایگزین کردهاند.
بازار جهانی نفت و گاز در حال تغییر است؛ تغییری که برخی تحلیلگران از آن با عنوان «تکهتکه شدن» بازار یاد کردهاند. هنوز مشخص نیست این تحول تا چه اندازه پیش خواهد رفت؛ زیرا تکمیل آن مستلزم تداوم اختلال در تردد از تنگه هرمز است؛ سناریویی که پیامدهای دردناکی خواهد داشت. تنها نکته مثبت احتمالی، هرچند ارزش آن محل بحث است، شکلگیری شبکهای جهانی برای صادرات نفت خواهد بود که وابستگی کمتری به چند آبراه حیاتی داشته باشد؛ آبراههایی که میتوانند در اثر جنگ از کار بیفتند. البته بهای این شبکه جدید، انتقال نفت با هزینهای بالاتر خواهد بود.
✔️ بیشتر بخوانید: ارزیابی سه غول بانکی از آینده طلای سیاه؛ نفت ۱۲۰ دلاری جدی است؟
