رقابت چین و آمریکا در صنعت تراشه‌های پیشرفته وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن محدودیت دسترسی شرکت‌های چینی به تراشه‌های پیشرفته انویدیا، به محرکی برای توسعه سریع‌تر تراشه‌های داخلی تبدیل شده است. در این میان، علی‌بابا با معرفی تراشه جدید خود تلاش می‌کند بخشی از شکاف ایجادشده در بازار چین را پوشش دهد؛ بازاری که همچنان یکی از مهم‌ترین مراکز رشد تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شود.
- تراشه جدید علی‌بابا طبق اعلام شرکت، حدود سه برابر سریع‌تر از نسل قبلی است و تولید انبوه آن از ۲۰۲۷ هدف‌گذاری شده است.
- شرکت‌های چینی به دلیل محدودیت دسترسی به تراشه‌های پیشرفته انویدیا، سرمایه‌گذاری در توسعه تراشه‌های داخلی را افزایش داده‌اند.
- نبود تجهیزات لیتوگرافی فرابنفش بسیار پیشرفته، همچنان یکی از مهم‌ترین موانع چین برای تولید تراشه‌های پیشرفته در مقیاس بزرگ است.
- با وجود رشد سریع تراشه‌های چینی، احتمال هجوم گسترده آنها به بازار جهانی در کوتاه‌مدت پایین است و رقابت جدی‌تر احتمالاً به دهه ۲۰۳۰ موکول می‌شود.
علی‌بابا در ۲۲ سپتامبر از تراشه ژن‌وو V900 رونمایی کرد؛ تراشه‌ای که طبق اعلام شرکت، حدود سه برابر سریع‌تر از نسل قبلی است و قرار است از سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۷ وارد تولید انبوه شود. این شرکت همچنین هدف‌گذاری کرده است که تراشه‌های جدیدش تا سال ۲۰۳۲ برای پشتیبانی از حدود ۲۰ گیگاوات ظرفیت مراکز داده در جهان مورد استفاده قرار گیرند.
علی‌بابا و فرصت جدید بازار چین
سهام علی‌بابا در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از دو برابر شد؛ رشدی که تا حد زیادی تحت تأثیر موج سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی و بازگشت توجه سرمایه‌گذاران به شرکت‌های فناوری چین شکل گرفت. با این حال، سهام شرکت پس از رسیدن به سقف ۵۲ هفته‌ای ۱۹۱.۰۷ دلار حدود ۴۵ درصد افت کرده است.
در همین دوره، علی‌بابا در پشت صحنه توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی خود را ادامه داده است. معرفی ژن‌وو V900 نشان می‌دهد شرکت قصد دارد صرفاً مصرف‌کننده تراشه‌های خارجی نباشد و بخشی از زنجیره سخت‌افزاری هوش مصنوعی را نیز در اختیار بگیرد.
در صورت تولید انبوه موفق، این تراشه می‌تواند به یکی از گزینه‌های داخلی چین در برابر محصولات انویدیا تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که محدودیت‌های تجاری میان واشنگتن و پکن دسترسی شرکت‌های چینی به پیشرفته‌ترین تراشه‌های آمریکایی را دشوار کرده است.
چین به سمت تراشه‌های داخلی می‌رود
شرکت‌های بزرگ فناوری چین در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند وابستگی خود به تراشه‌های آمریکایی را کاهش دهند. هواوی، کامبرین و بایدو از جمله شرکت‌هایی هستند که در حال توسعه تراشه‌های مورد نیاز برای پردازش‌های هوش مصنوعی هستند.
این روند از یک منظر فرصت بزرگی برای صنعت نیمه‌رسانای چین ایجاد کرده است. محدودیت واردات، تقاضای داخلی را به سمت تولیدکنندگان چینی هدایت می‌کند و شرکت‌هایی مانند علی‌بابا نیز انگیزه بیشتری برای توسعه فناوری‌های بومی پیدا می‌کنند. با این حال، فاصله فناوری همچنان قابل توجه است.
یکی از مهم‌ترین مشکلات چین، دسترسی نداشتن به تجهیزات پیشرفته ساخت تراشه است. شرکت SMIC، بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه چین، به دلیل تحریم‌ها به تجهیزات لیتوگرافی فرابنفش بسیار پیشرفته دسترسی ندارد و ناچار است از فناوری فرابنفش عمیق استفاده کند؛ روشی که هزینه و پیچیدگی تولید را افزایش می‌دهد.
در حال حاضر، شرکت هلندی ASML تنها سازنده تجهیزات لیتوگرافی فرابنفش بسیار پیشرفته در جهان است و چین تلاش می‌کند با توسعه فناوری داخلی، وابستگی خود به این تجهیزات را کاهش دهد.
“
«به نظر من، اهمیت ژن‌وو V900 بیش از آنکه در «سه برابر سریع‌تر بودن» خلاصه شود، در تغییر مسیر راهبردی صنعت فناوری چین است. چین در حال تبدیل محدودیت دسترسی به یک فشار ساختاری برای ایجاد زنجیره‌ای مستقل از طراحی تا تولید تراشه است؛ بنابراین ریسک اصلی برای انویدیا نه از دست رفتن ناگهانی بازار چین، بلکه شکل‌گیری تدریجی یک رقیب داخلی و خودکفا در بزرگ‌ترین بازار آسیایی هوش مصنوعی است. در مقابل، برای علی‌بابا نیز تراشه جدید زمانی به یک مزیت اقتصادی واقعی تبدیل خواهد شد که بتواند از یک دستاورد فناورانه به تولید انبوه، هزینه رقابتی و تقاضای پایدار برسد؛ مسیری که احتمالاً چندین سال زمان خواهد برد.»
بابک شیری
مانع اصلی؛ تولید در مقیاس بزرگ
موفقیت ژن‌وو V900 تنها به طراحی تراشه وابسته نیست. این تراشه باید در داخل چین تولید شود و بنابراین ظرفیت تولید، بازده کارخانه‌های ساخت تراشه و دسترسی به حافظه‌های پرسرعت نیز بر قیمت و حجم عرضه آن تأثیر مستقیم خواهد داشت.
چین در صورت دستیابی سریع‌تر از انتظار به فناوری‌های پیشرفته ساخت تراشه می‌تواند در دهه ۲۰۳۰ بخشی از شکاف موجود با رقبای غربی را کاهش دهد. اما این مسیر به سرمایه‌گذاری عظیم، افزایش بازده تولید و توسعه زنجیره تأمین داخلی نیاز دارد.
به همین دلیل، انتظار هجوم گسترده تراشه‌های هوش مصنوعی چینی به بازار جهانی در کوتاه‌مدت چندان واقع‌بینانه نیست. احتمالاً این شرکت‌ها ابتدا بازار داخلی چین را هدف قرار خواهند داد و سپس، در صورت افزایش ظرفیت تولید و کاهش هزینه، حضور بین‌المللی خود را توسعه می‌دهند.
آیا سهام علی‌بابا جذاب است؟
توسعه تراشه هوش مصنوعی می‌تواند یک مزیت راهبردی برای علی‌بابا باشد، اما ارزش‌گذاری سهام شرکت را نمی‌توان تنها بر اساس این فناوری سنجید. بر اساس داده‌های مطرح‌شده در گزارش، علی‌بابا با بیش از ۱۸ برابر سود پیش‌بینی‌شده معامله می‌شود، در حالی که نسبت مشابه برای انویدیا حدود ۱۵ برابر بر مبنای برآورد سود سال مالی ۲۰۲۸ است.
البته علی‌بابا از نظر ارزش‌گذاری نسبت به بسیاری از شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکا همچنان ارزان‌تر است، اما رشد کندتر کسب‌وکار می‌تواند این مزیت ظاهری را محدود کند. بنابراین، معرفی تراشه ژن‌وو V900 را باید بیشتر به‌عنوان یک دارایی راهبردی بلندمدت برای علی‌بابا دید تا عاملی که به‌سرعت سودآوری شرکت را متحول خواهد کرد.
جمع‌بندی
توسعه ژن‌وو V900 نشان می‌دهد محدودیت‌های فناوری علیه چین، برخلاف هدف اولیه برای کند کردن صنعت تراشه این کشور، هم‌زمان انگیزه قدرتمندی برای خودکفایی ایجاد کرده است. علی‌بابا با تراشه‌ای که طبق اعلام شرکت سه برابر سریع‌تر از نسل قبلی است، می‌تواند بخشی از نیاز رو به رشد بازار داخلی چین را پوشش دهد.
با این حال، فاصله میان طراحی تراشه و تولید انبوه رقابتی همچنان چالش اصلی چین است. محدودیت تجهیزات ساخت پیشرفته، ظرفیت تولید و دسترسی به حافظه‌های پرسرعت باعث می‌شود رقابت جهانی تراشه‌های چینی احتمالاً به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
در نتیجه، احتمال هجوم گسترده تراشه‌های چینی به بازار جهانی در کوتاه‌مدت پایین است، اما اگر چین بتواند زنجیره تولید داخلی خود را در سال‌های آینده تکمیل کند، دهه ۲۰۳۰ می‌تواند شاهد تغییر قابل توجهی در موازنه بازار جهانی تراشه‌های هوش مصنوعی باشد.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
