دونالد ترامپ بار دیگر فدرال رزرو را برای کاهش نرخ بهره تحت فشار قرار داده و این بار تهدید کرده است در صورت پایین نیامدن نرخها، تجارت با کشورهایی را که آمریکا در برابر آنها کسری تجاری دارد متوقف خواهد کرد. با این حال، شرایط اقتصاد آمریکا به گونهای است که کاهش سریع نرخ بهره میتواند با هدف اصلی بانک مرکزی، یعنی کنترل تورم، در تضاد قرار گیرد.
- ترامپ بار دیگر فدرال رزرو را برای کاهش نرخ بهره تحت فشار گذاشته و حتی تهدید به محدود کردن تجارت با کشورهای دارای مازاد تجاری با آمریکا کرده است.
- تعرفههای گسترده، اختلال انرژی ناشی از جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز، فشار تورمی تازهای را به اقتصاد آمریکا وارد کردهاند.
- رونق هوش مصنوعی نیز فعلاً با افزایش تقاضا برای تراشه، حافظه و زیرساختهای محاسباتی، به جای کاهش قیمتها بخشی از فشار تورمی را تشدید کرده است.
- با تورم بالاتر از هدف ۲ درصدی فدرال رزرو برای ۶۵ ماه متوالی، کاهش شدید نرخ بهره با سیاست ثبات قیمتها سازگار نیست.
ترامپ طی ماههای گذشته بارها از سیاست پولی فدرال رزرو انتقاد کرده و حتی نرخ بهره یک درصدی یا کمتر را مناسب دانسته است. نرخ هدف فعلی وجوه فدرال در محدوده ۳.۵ تا ۳.۷۵ درصد قرار دارد و فاصله میان خواسته رئیسجمهور و سیاست فعلی بانک مرکزی قابلتوجه است.
ترامپ چرا نرخ بهره پایین میخواهد؟
بازار سهام آمریکا در دوران ریاستجمهوری ترامپ عملکرد قدرتمندی داشته است. در دوره نخست ریاستجمهوری او، شاخص داوجونز حدود ۵۷ درصد، شاخص S&P 500 حدود ۷۰ درصد و نزدک حدود ۱۴۲ درصد رشد کردند. در دوره دوم نیز تا تعطیلات روز کارگر، این سه شاخص به ترتیب حدود ۲۳، ۲۹ و ۳۵ درصد افزایش یافتهاند.
با وجود این عملکرد، نرخ بهره همچنان یکی از موضوعاتی است که ترامپ از آن رضایت ندارد. کاهش نرخ بهره میتواند هزینه تأمین مالی شرکتها و خانوارها را کاهش دهد، سرمایهگذاری را افزایش دهد و هزینه خدمات بدهی دولت آمریکا را نیز پایین بیاورد.
این موضوع در شرایطی که سرمایهگذاری عظیم شرکتهای فناوری در زیرساخت هوش مصنوعی ادامه دارد اهمیت بیشتری پیدا میکند. نرخهای پایینتر میتوانند تأمین مالی این پروژهها را آسانتر کنند و در کوتاهمدت از ارزشگذاری داراییهای پرریسک نیز حمایت کنند.
اما مشکل اصلی اینجاست که فدرال رزرو تنها به رشد بازار سهام نگاه نمیکند. این نهاد بر اساس مأموریت دوگانه خود باید هم اشتغال و هم ثبات قیمتها را در نظر بگیرد و در شرایط فعلی، تورم همچنان مانع اصلی کاهش نرخ بهره است.
اول؛ سیاستهای ترامپ خود به تورم دامن میزنند
نخستین مانع کاهش نرخ بهره، چیزی است که میتوان آن را «تورم ترامپی» نامید؛ یعنی بخشی از فشار افزایش قیمتها که مستقیماً یا غیرمستقیم از سیاستهای دولت ترامپ ناشی میشود. تعرفههای گسترده آمریکا هزینه واردات کالا و مواد اولیه را افزایش دادهاند. افزایش هزینه کالاهای وارداتی نیز در نهایت به زنجیره تولید منتقل میشود و شرکتها برای حفظ حاشیه سود خود بخشی از این هزینه را به مصرفکننده منتقل میکنند. دولت ترامپ پس از آنکه دیوان عالی آمریکا تعرفههای موسوم به «روز آزادی» را رد کرد، در ژوئیه ۲۰۲۶ تعرفههایی بین ۱۰ تا ۱۲.۵ درصد را برای بیش از ۸۰ کشور اعمال کرد.
در کنار تعرفهها، جنگ ایران نیز شوک بزرگی به بازار انرژی وارد کرده است. بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در عرضه انرژی باعث افزایش قیمت سوخت شده و هزینه حملونقل و تولید را در اقتصاد آمریکا بالا برده است.
بنابراین بخشی از فشار تورمی فعلی نتیجه عواملی است که مستقیماً با سیاستهای دولت و تحولات ژئوپلیتیکی مرتبط هستند. در چنین شرایطی، کاهش شدید نرخ بهره میتواند تقاضا را بیشتر تحریک کرده و فشار قیمتها را تشدید کند.
دوم؛ هوش مصنوعی فعلاً ضدتورمی نیست
دومین مانع، اتفاقاً یکی از مهمترین موتورهای رشد بازار سهام آمریکا است: هوش مصنوعی. تقاضا برای زیرساختهای هوش مصنوعی طی سالهای اخیر به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. شرکتهای فناوری برای توسعه مراکز داده و ظرفیت محاسباتی خود به پردازندههای گرافیکی، حافظه، تجهیزات ذخیرهسازی و سرورهای تخصصی نیاز دارند.
مشکل اینجاست که رشد تقاضا در بسیاری از بخشها سریعتر از افزایش عرضه بوده است. نتیجه، قدرت قیمتگذاری بالاتر برای تولیدکنندگان تجهیزات و افزایش هزینه ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی است. این فشار در نهایت میتواند به سایر بخشهای اقتصاد منتقل شود.
فدرال رزرو در حال حاضر انتظار دارد هوش مصنوعی در بلندمدت با افزایش بهرهوری و ظرفیت تولید، اثر ضدتورمی داشته باشد. اما این تحول هنوز به شکل کامل اتفاق نیفتاده است.
اقتصاد آمریکا اکنون در مرحلهای قرار دارد که سرمایهگذاری سنگین برای ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی در حال انجام است، در حالی که افزایش بهرهوری ناشی از این سرمایهگذاری هنوز فاصلهای با ظرفیت کامل خود دارد. به همین دلیل، چیزی که برای بازار سهام یک موتور رشد محسوب میشود، از نگاه سیاستگذار پولی میتواند در کوتاهمدت منبع فشار قیمتی باشد.
سوم؛ تورم هنوز با هدف فدرال رزرو فاصله دارد
سومین و شاید مهمترین عامل، ماندگاری تورم بالاتر از هدف بانک مرکزی است. هدف بلندمدت فدرال رزرو برای تورم ۲ درصد تعیین شده است، اما بر اساس دادههای مطرحشده در گزارش، تورم آمریکا تا پایان گزارش ژوئیه برای ۶۵ ماه متوالی بالاتر از این سطح باقی مانده است. این مسئله برای فدرال رزرو اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش نرخ بهره در شرایطی که تورم هنوز به هدف بازنگشته، میتواند اعتبار سیاست پولی را زیر سؤال ببرد.
کوین وارش، رئیس جدید فدرال رزرو، در سخنرانی ۲۸ اوت در جکسون هول تأکید کرده است که ثبات قیمتها در شرایط فعلی اهمیت ویژهای دارد و کاهش تورم باید با سرعت کافی ادامه پیدا کند. بنابراین حتی اگر بازار سهام و دولت آمریکا خواهان نرخهای پایینتر باشند، بانک مرکزی نمیتواند صرفاً بر اساس این فشارها سیاست خود را تغییر دهد.
کاهش نرخ بهره زمانی منطقیتر خواهد بود که فدرال رزرو اطمینان پیدا کند فشارهای تورمی پایدار نیستند و تورم با سرعت کافی به سمت هدف ۲ درصد حرکت میکند.
“
«به نظر میرسد مسئله اصلی در این مقطع نه تمایل ترامپ به نرخ بهره پایین، بلکه تضاد میان سیاستهای اقتصادی دولت و الزامات سیاست پولی است. از یک سو، دولت با تعرفه، محدودیت تجاری و سیاستهای انرژی به دنبال تغییر ساختار اقتصاد آمریکاست و از سوی دیگر، همین سیاستها میتوانند هزینهها را افزایش داده و مسیر کاهش تورم را دشوارتر کنند. بنابراین تا زمانی که تورم به شکل پایدار به محدوده ۲ درصد نزدیک نشود، فشار سیاسی برای کاهش نرخ بهره نمیتواند بهتنهایی مسیر فدرال رزرو را تغییر دهد. برای سرمایهگذاران نیز مهمترین نکته این است که رشد بازار سهام آمریکا در کنار رونق هوش مصنوعی، اکنون به یک متغیر حساس به سیاست پولی تبدیل شده است؛ در نتیجه، هرگونه نشانه از بازگشت تورم میتواند همزمان بر نرخ بهره، ارزشگذاری شرکتهای فناوری و ریسکپذیری بازار اثر بگذارد.»
بابک شیری
اختلاف ترامپ و فدرال رزرو ادامه دارد
ترامپ از بیش از یک سال قبل به شکل علنی از فدرال رزرو به دلیل پایین نیاوردن نرخ بهره انتقاد کرده است. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، جروم پاول با حمایت او به ریاست فدرال رزرو رسید، اما بعدها اختلاف میان رئیسجمهور و رئیس بانک مرکزی افزایش یافت.
پس از پایان دوره پاول در اواسط ماه مه، کوین وارش به عنوان هفدهمین رئیس فدرال رزرو روی کار آمد. با این حال، تغییر رئیس بانک مرکزی نیز نتوانست فشار سیاسی بر سایر اعضای کمیته بازار آزاد فدرال را کاهش دهد. ترامپ در ماه ژوئیه از وارش تمجید کرد، اما از سایر اعضای کمیته انتقاد کرد و مدعی شد برخی از آنها رویکردی سیاسی دارند.
این اختلاف در چهارم سپتامبر به اوج تازهای رسید؛ زمانی که ترامپ در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد آمریکا باید پایینترین نرخ بهره جهان را داشته باشد و در صورت کاهش نیافتن نرخ، تجارت با کشورهایی را که آمریکا در برابر آنها کسری تجاری دارد متوقف خواهد کرد. با این حال، چنین تهدیدهایی احتمالاً تأثیر محدودی بر تصمیم نهایی فدرال رزرو خواهد داشت.
نرخ بهره پایین؛ فرصت یا خطر برای بازار؟
اگر فدرال رزرو نرخ بهره را کاهش دهد، شرکتهای آمریکایی از هزینه تأمین مالی پایینتر سود خواهند برد. ارزشگذاری سهام نیز معمولاً از کاهش نرخهای بهره حمایت میکند؛ زیرا نرخ تنزیل جریانهای نقدی آینده کاهش پیدا میکند.
این مسئله بهخصوص برای شرکتهای فناوری و هوش مصنوعی اهمیت دارد؛ شرکتهایی که بخش بزرگی از ارزش آنها به سود و جریان نقدی سالهای آینده وابسته است اما کاهش نرخ بهره در شرایط تورمی میتواند نتیجه معکوس نیز داشته باشد. افزایش تقاضا، کاهش هزینه استقراض و رشد نقدینگی میتواند فشار قیمتی را افزایش دهد و در نهایت بانک مرکزی را مجبور کند دوباره سیاست پولی انقباضیتری اتخاذ کند.
به همین دلیل، مسئله اصلی برای بازار دیگر صرفاً «کاهش نرخ بهره» نیست؛ بلکه زمانبندی کاهش نرخ و شرایطی است که این کاهش در آن اتفاق میافتد.
جمعبندی
اولتیماتوم ترامپ به فدرال رزرو در شرایطی مطرح شده که سه نیروی مهم همچنان مانع کاهش سریع نرخ بهره هستند: تعرفهها و اختلال انرژی که فشار تورمی ایجاد کردهاند، رونق هوش مصنوعی که فعلاً تقاضا و هزینه زیرساختها را بالا نگه داشته و تورمی که برای ۶۵ ماه متوالی بالاتر از هدف ۲ درصدی بانک مرکزی باقی مانده است.
به همین دلیل، حتی تغییر ریاست فدرال رزرو از جروم پاول به کوین وارش نیز الزاماً به معنای تغییر سریع مسیر سیاست پولی نیست. اگر تورم با سرعت کافی کاهش پیدا نکند، بانک مرکزی دلایل محدودی برای اجرای کاهشهای عمیق نرخ بهره خواهد داشت.
در این میان، بازار سهام همچنان به هوش مصنوعی به عنوان مهمترین موتور رشد نگاه میکند، اما فدرال رزرو باید مراقب باشد که همین موتور رشد به منبعی برای فشار تورمی پایدار تبدیل نشود. در نتیجه، احتمالاً فاصله میان خواسته ترامپ برای نرخ بهره بسیار پایین و رویکرد محتاطانه فدرال رزرو همچنان ادامه خواهد داشت.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
