توافق پشت پرده چین و آمریکا درباره ایران؛ آیا پروازهای خارجی از ۲۳ سپتامبر تعطیل می‌شوند؟

اسکات بست، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد از ۲۳ سپتامبر، شرکت‌های هواپیمایی ایران در سراسر جهان با خطر توقف فعالیت روبه‌رو خواهند شد. او گفت هر فرودگاه، تأمین‌کننده سوخت یا شرکت فروش بلیت که به هواپیماهای ایرانی خدمات ارائه دهد، ممکن است از دسترسی به نظام مالی و شبکه دلار آمریکا محروم شود.

بست در گفت‌وگو با شبکه CNBC گفت اگر یک هواپیمای ایرانی در فرودگاهی فرود بیاید، ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت برای آن می‌تواند شرکت ارائه‌دهنده خدمات را در معرض تحریم‌های ثانویه آمریکا قرار دهد. به این ترتیب، واشنگتن قصد دارد با استفاده از نفوذ نظام مالی آمریکا، دسترسی شرکت‌های هواپیمایی ایران به زیرساخت‌های ضروری پروازهای بین‌المللی را محدود کند.

فشار جدید بر صنعت هوانوردی ایران

این هشدار پس از آن مطرح شد که وزارت خزانه‌داری آمریکا در اوایل ماه جاری میلادی، ۲۷ شرکت هواپیمایی باقی‌مانده ایران را که پیش‌تر تحت تحریم قرار نگرفته بودند، هدف تحریم قرار داد.

بست گفت این اقدام هشداری روشن برای همه طرف‌هایی است که همچنان با شرکت‌های هواپیمایی ایران همکاری می‌کنند. بر اساس این سیاست، فرودگاه‌ها، شرکت‌های سوخت‌رسان، ارائه‌دهندگان خدمات زمینی و آژانس‌های فروش بلیت، در صورت ادامه همکاری با این شرکت‌ها، ممکن است دسترسی خود به نظام مالی مبتنی بر دلار را از دست بدهند.

تحریم‌های جدید، محدودیت‌های دیرینه صنعت هوانوردی ایران را تشدید می‌کند؛ صنعتی که سال‌هاست به‌دلیل محدودیت در دسترسی به هواپیما، قطعات یدکی، تعمیر و نگهداری و خدمات فنی با مشکل روبه‌روست.

ترکیه نیز در واکنشی اولیه اعلام کرد دیگر هواپیماهای ایرانی را در فرودگاه‌های خود نمی‌پذیرد. شرکت هواپیمایی ماهان ایر هم پیش از اظهارات بست، تعلیق پروازهای خود به عمان و ترکیه را اعلام کرده بود.

نقش چین در اجرای تحریم‌ها

اظهارات وزیر خزانه‌داری آمریکا یک روز پس از گفت‌وگوهای او با هه لیفنگ، معاون نخست‌وزیر چین، مطرح شد. این مذاکرات با هدف آماده‌سازی زمینه برای دیدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، انجام شده است.

بست گفت مقام‌های چینی، از جمله پان گونگ‌شنگ، رئیس بانک مرکزی چین، در گفت‌وگوهای مربوط به اجرای تحریم‌های آمریکا علیه ایران «بسیار فعال» بوده‌اند. او توضیح بیشتری درباره ماهیت این همکاری یا تعهدهای احتمالی چین ارائه نکرد.

چین یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی و دیپلماتیک باقی‌مانده ایران است. به همین دلیل، میزان همکاری پکن با تحریم‌های جدید می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر توان تهران برای حفظ ارتباطات تجاری و حمل‌ونقل بین‌المللی داشته باشد.

بست همچنین گفت دولت آمریکا با برخی کشورها ترجیح می‌دهد مذاکرات مربوط به اجرای تحریم‌ها را پشت درهای بسته انجام دهد. از نگاه واشنگتن، فشار بر شرکت‌های واسطه و ارائه‌دهندگان خدمات می‌تواند بدون تحریم مستقیم همه کشورها، فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایران را در خارج از کشور محدود کند.

تأثیر احتمالی بر بازار نفت

تحریم شرکت‌های هواپیمایی ایران احتمالاً تأثیر مستقیمی بر عرضه جهانی نفت نخواهد داشت، اما نشان‌دهنده ادامه تشدید فشار اقتصادی آمریکا بر تهران است. بازارها ممکن است این اقدام را نشانه‌ای از کاهش احتمال تنش‌زدایی کوتاه‌مدت میان آمریکا و ایران تلقی کنند.

درگیری گسترده‌تر میان دو کشور پیش‌تر موجب افزایش نوسان در بازار انرژی شده است. اختلال در تردد از تنگه هرمز، یکی از مسیرهای مهم انتقال نفت جهان، قیمت نفت خام را تحت تأثیر قرار داده و نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه انرژی را افزایش داده است.

بست درباره زمان پایان درگیری آمریکا و ایران گفت نمی‌تواند پیش‌بینی کند این بحران چه زمانی به پایان خواهد رسید. تحریم‌های هوایی جدید، بخشی از کارزار گسترده‌تر دولت ترامپ برای افزایش فشار مالی و اقتصادی بر تهران به شمار می‌رود؛ کارزاری که هم‌زمان با فشارهای نظامی و دیپلماتیک دنبال می‌شود.

در نتیجه، اقدام جدید واشنگتن بیش از آن‌که یک شوک مستقل برای بازار نفت باشد، پیامی درباره ادامه فشار بر ایران است. واکنش فرودگاه‌ها، شرکت‌های خدمات زمینی و به‌ویژه چین، مشخص خواهد کرد که این تحریم‌ها تا چه اندازه می‌توانند پروازهای بین‌المللی شرکت‌های هواپیمایی ایران را عملاً متوقف کنند.