مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل، پیشنهاد اخیر ایران برای آتشبس را تلاشی «بدبینانه» برای دستیابی فوری به رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده، پیش از آغاز مذاکرات واقعی، توصیف کرد. عباس عراقچی این روایت را رد کرده و مسعود پزشکیان نیز پیشنهاد تهران را مسیری مرحلهای برای بازگشت به چارچوب توافق قبلی دانسته است.
اختلاف میان واشنگتن و تهران درباره جزئیات پیشنهاد ایران و دلایل رد آن، بیش از آنکه در کوتاهمدت بر یک حرکت قیمتی مشخص اثر بگذارد، بر جدول زمانی دیپلماسی و ریسکهای بازار نفت تأثیر دارد. هیچیک از دو طرف، دستیابی قریبالوقوع به توافق را مطرح نکردهاند و همین مسئله باعث شده ریسک اختلال در تردد از تنگه هرمز همچنان حلنشده باقی بماند.
توصیف والتز از پیشنهاد ایران بهعنوان طرحی «بدبینانه» و مبتنی بر دریافت امتیازهای فوری نشان میدهد واشنگتن در کوتاهمدت چشمانداز چندانی برای بازگشایی مذاکرهشده تنگه هرمز نمیبیند. این برداشت میتواند به باقی ماندن پریمیوم ریسک در قیمت نفت کمک کند، نه اینکه لزوماً به کاهش آن منجر شود.
گزارش والاستریت ژورنال درباره اینکه دونالد ترامپ به دستیاران خود گفته است انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای حملات علیه ایران را از سر بگیرد نیز، در صورت تأیید، یک ریسک مشخص و زماندار برای تشدید تنشها در ادامه سال ایجاد میکند. والتز این گزارش را صرفاً «گزارشی مبتنی بر منابع ناشناس» خواند و آن را نه تأیید و نه تکذیب کرد.
ایران از طریق اظهارات عراقچی و پزشکیان تأکید کرده است که بازگشایی تنگه هرمز همچنان مشروط به آزادسازی داراییهای مسدودشده و کاهش تحریمهاست. این موضع نشان میدهد بنبست میان دو طرف از نظر ساختاری تغییری نکرده است؛ وضعیتی که میتواند در این هفته از مسیر قیمت نفت و تقاضا برای داراییهای امن به بازارها منتقل شود.
اختلاف واشنگتن و تهران بر سر مفاد پیشنهاد ایران
مایک والتز در برنامه «State of the Union» شبکه سیانان گفت دونالد ترامپ پیشنهاد اخیر ایران را رد کرده است، زیرا تهران خواستار رفع تحریمها و دسترسی به میلیاردها دلار دارایی مسدودشده پیش از آغاز مذاکرات درباره پایان برنامه هستهای خود بوده است.
والتز در برنامه «Meet the Press» شبکه انبیسی، این پیشنهاد را «تلاشی بسیار بدبینانه» توصیف کرد و گفت ایران شرایطی را مطرح کرده که میدانسته واشنگتن نمیتواند بپذیرد. با این حال، او افزود که آمریکا در نهایت به نوعی توافق با ایران نیاز خواهد داشت و ترامپ همچنان همه گزینهها را باز نگه میدارد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، که در همان برنامه حضور داشت، روایت والتز را رد کرد. او گفت ایران آماده است در صورت آزادسازی داراییهای مسدودشده و فراهم شدن امکان ازسرگیری فروش نفت، تنگه هرمز را بازگشایی کند.
عراقچی همچنین درباره میزان اطلاع والتز از متن واقعی پیشنهاد ابراز تردید کرد و گفت از اینکه نماینده آمریکا درباره یک طرح هفتروزه صحبت میکند، تعجب کرده است؛ زیرا به نظر میرسد والتز متن پیشنهاد را نخوانده یا نسخهای از آن در اختیارش قرار نگرفته باشد.
مفاد پیشنهادی که ترامپ رد کرد
پیشنهاد مورد اختلاف که ترامپ روز شنبه آن را رد کرد، شامل بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستهای در ازای چند اقدام از سوی آمریکا بود:
- لغو محاصره دریایی بنادر ایران؛
- معافیت فروش نفت ایران از تحریمها؛
- برقراری آتشبس هفتروزه؛
- گسترش آتشبس به لبنان؛
- آغاز دوباره مذاکرات هستهای میان تهران و واشنگتن.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در مصاحبهای با برنامه «Face the Nation» شبکه سیبیاس، پیشنهاد تهران را متفاوت توصیف کرد. او گفت این طرح، مسیری مرحلهای است که بر پایه یک تفاهمنامه قبلی میان ایران و آمریکا شکل گرفته و هر دو طرف باید ابتدا اقدامات اولیهای انجام دهند و سپس درباره موضوعات گستردهتر مذاکره کنند.
ترامپ در مقابل به خبرنگاران گفت تصور میکند ایران به دلیل آنچه او «باخت شدید» تهران خواند، به دنبال توافق فوری درباره تنگه هرمز است. او همچنین مدعی شد آمریکا «کنترل کامل» این تنگه را در اختیار دارد.
برنامه هستهای ایران و خطر ازسرگیری حملات
والتز گفت واشنگتن معتقد است ایران با حمله به کشتیهای بینالمللی، تفاهمنامه قبلی را نقض کرده است. به گفته او، هر توافق احتمالی باید ذخایر اورانیوم با غنای بالا و ظرفیت ایران برای ازسرگیری غنیسازی را نیز شامل شود.
او یادآوری کرد که آمریکا پیشتر پیشنهاد فروش اورانیوم به ایران را مطرح کرده بود؛ موضوعی که نشان میدهد اختلافات دو طرف تنها به تنگه هرمز و تحریمهای نفتی محدود نمیشود و برنامه هستهای همچنان در مرکز مذاکرات احتمالی قرار دارد.
والتز همچنین درباره گزارش والاستریت ژورنال مبنی بر اینکه ترامپ به دستیارانش گفته است قصد دارد پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر بمباران ایران را از سر بگیرد، مورد پرسش قرار گرفت. او این گزارش را تأیید یا تکذیب نکرد و تنها آن را «گزارشی مبتنی بر منابع ناشناس» دانست.
تأثیر احتمالی بر بازار نفت
معاملات قراردادهای آتی نفت از ساعت ۶ عصر به وقت شرق آمریکا، برابر با ساعت ۱:۳۰ به وقت ایران، آغاز شد. با توجه به اختلاف روایتهای تهران و واشنگتن و نبود نشانهای از توافق فوری، بازار همچنان با ریسک بالای اختلال در مسیرهای انرژی مواجه است.
تا زمانی که بازگشایی تنگه هرمز به رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای ایران و برقراری آتشبس گره خورده باشد، احتمال کاهش پایدار ریسک ژئوپلیتیکی محدود خواهد ماند. در چنین شرایطی، نفت و داراییهای امن همچنان مستقیمترین مسیرهای اثرگذاری این بحران بر بازارهای مالی خواهند بود.
