دو روز پس از آنکه دونالد ترامپ توافق جدید آمریکا با ونزوئلا را «بزرگترین قرارداد نفتی تاریخ جهان» نامید، بازار نفت هنوز چنین برداشتی از این توافق ندارد. مسئله فقط ابعاد اعلامشده قرارداد نیست؛ بلکه ابهام درباره ساختار مالکیت، نبود متن رسمی توافق، بدهیهای سنگین ونزوئلا به شرکتهای نفتی و دشواری فنی افزایش تولید باعث شده معاملهای که قرار بود یک تحول بزرگ در بازار انرژی باشد، فعلاً بیشتر به یک وعده بزرگ سیاسی شباهت داشته باشد.
- ترامپ توافق جدید با ونزوئلا برای کنترل بخش بزرگی از میادین نفتی این کشور را «بزرگترین قرارداد نفتی تاریخ جهان» توصیف کرده است.
- این توافق شامل ۱۷ میدان نفتی، بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر و هدف تولید ۱.۵ میلیون بشکه در روز است.
- با این حال، اختلاف روایت مقامهای آمریکایی، نبود متن قرارداد و بدهی حدود ۱۷۰ میلیارد دلاری ونزوئلا، اعتبار اقتصادی این توافق را زیر سؤال برده است.
- حتی در صورت اجرای کامل پروژه، افزایش تولید نفت ونزوئلا به زمان و میلیاردها دلار سرمایهگذاری نیاز دارد و بعید است در کوتاهمدت قیمت بنزین آمریکا را کاهش دهد.
ترامپ روز جمعه اعلام کرد آمریکا به توافقی با دولت موقت ونزوئلا دست یافته که بر اساس آن، واشنگتن کنترل اکثریت سهام مجموعهای از میادین نفتی این کشور را در اختیار خواهد داشت. بر اساس اظهارات طرف ونزوئلایی، این توافق ۲۵ ساله است و ۱۷ میدان نفتی را شامل میشود؛ میادینی که هدفگذاری شده است تولید آنها به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز برسد.
دولت ونزوئلا ارزش این توافق را تاریخی توصیف کرده و آن را راهی برای بازگرداندن سرمایهگذاری خارجی به صنعت نفت کشور میداند. اما در سمت بازار، واکنش متفاوت بوده است. افزایش بیش از ۲ درصدی قیمت نفت برنت در روز دوشنبه عمدتاً به دلیل حمله آمریکا به موشکاندازهای ایران در نزدیکی تنگه هرمز رخ داد و ارتباط مستقیمی با توافق ونزوئلا نداشت.
حتی روایت آمریکا درباره قرارداد یکسان نیست
یکی از مهمترین مشکلات توافق جدید، ابهام درباره ساختار مالکیت آن است. یک مقام آمریکایی به شبکه پیبیاس گفته بود واشنگتن از طریق یک شرکت خصوصی جدید، ۵۵ درصد سهم مؤثر عملیات ۱۷ میدان را در اختیار خواهد داشت و این شرکت میتواند نفت را با قیمت تمامشده برای ذخایر راهبردی آمریکا خریداری کند.
اما تنها یک روز بعد، گزارش والاستریت ژورنال روایت دیگری ارائه کرد. بر اساس این گزارش، موضوع اصلی توافق، ۳۵ درصد سهم غیرفعال در شرکت «انایبیایپی» بوده است؛ شرکتی که در حال حاضر حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز در ونزوئلا تولید میکند و قرار بوده این سهم از طریق ابزارهای مالی وزارت دفاع آمریکا تأمین شود. وزارت دفاع آمریکا نیز این روایت را رد کرد و اعلام کرد دفتر سرمایهگذاری راهبردی این وزارتخانه اساساً در شرکتهای خصوصی سهام نمیخرد.
در نتیجه، هنوز مشخص نیست ساختار واقعی توافق چیست. مهمتر اینکه متن قرارداد نیز به صورت عمومی منتشر نشده است. همین مسئله باعث شده بازار نتواند ارزش اقتصادی واقعی معامله، میزان کنترل آمریکا و نحوه تقسیم درآمدهای نفتی را بهطور دقیق ارزیابی کند.
ابهام زمانی جدیتر میشود که بدانیم شرکت اصلی حاضر در این ساختار با شبکهای از روابط سیاسی و تجاری در ونزوئلا ارتباط دارد. تغییر مالکیت بخشی از این شرکت نیز تنها چند هفته پیش از اعلام توافق اتفاق افتاده و پس از آن، وزارت خزانهداری آمریکا دارایی برونمرزی مالک قبلی را مسدود کرده است. این موارد بهتنهایی اثباتکننده تخلف نیستند، اما نشان میدهند صنعت نفت ونزوئلا همچنان با همان فضای مبهمی مواجه است که طی سالهای گذشته سرمایهگذاران بزرگ را محتاط کرده است.
بدهی ۱۷۰ میلیارد دلاری مانع بزرگ سرمایهگذاری است
مشکل ونزوئلا تنها به ابهام قرارداد جدید محدود نمیشود. این کشور هنوز بخش بزرگی از تعهدات خود به سرمایهگذاران و شرکتهای خارجی را تسویه نکرده است.
شرکتهای اکسون و کونوکو فیلیپس پس از ملیسازیهای گسترده صنعت نفت در دوره هوگو چاوز در سال ۲۰۰۷ از ونزوئلا خارج شدند و بعدها در داوریهای بینالمللی به پیروزی رسیدند. با این حال، بخش قابلتوجهی از این مطالبات همچنان پرداخت نشده است.
تنها کونوکو فیلیپس حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار طلب دارد و مدیرعامل این شرکت نیز پیشتر تأکید کرده بود که بازپرداخت بدهیهای گذشته، پیششرط ورود سرمایه جدید به ونزوئلا است.
اگر مطالبات مربوط به ملیسازیها، بدهیهای اوراق قرضه و سایر تعهدات معوق را کنار هم قرار دهیم، مجموع بدهیها و دعاوی حلنشده ونزوئلا به حدود ۱۷۰ میلیارد دلار میرسد. این رقم برای سرمایهگذاری جدید اهمیت زیادی دارد، زیرا سرمایهگذاران پیش از ورود منابع تازه باید بدانند چه میزان از درآمد آینده ممکن است صرف پرداخت تعهدات گذشته شود.
نفت ونزوئلا فراوان است؛ اما استخراج آن آسان نیست
ونزوئلا بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان را در اختیار دارد، اما داشتن ذخایر عظیم الزاماً به معنای توانایی تولید سریع آنها نیست. بخش بزرگی از نفت منطقه کمربند اورینوکو از نوع نفت بسیار سنگین است و برای انتقال در خطوط لوله به رقیقکننده و ترکیب با نفت سبکتر نیاز دارد. زیرساختهای تولید، حفاری و انتقال نیز پس از سالها کمبود سرمایهگذاری با محدودیتهای جدی مواجه شدهاند.
برآورد ریستاد انرژی نشان میدهد حتی افزایش ۱۷ درصدی تولید تا سال ۲۰۲۸ به افزایش فعالیتهای حفاری، تعمیر گسترده چاهها، بهبود زیرساختها و دسترسی بسیار بیشتر به دکلهای حفاری نیاز دارد.
از سوی دیگر، بسیاری از میادینی که در توافق جدید مطرح شدهاند هنوز توسعه کامل پیدا نکردهاند. بنابراین رسیدن سریع به سطح تولید موردنظر، یعنی بیش از ۱.۵ میلیون بشکه در روز، بسیار دشوار خواهد بود.
ونزوئلا در حال حاضر حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز نفت تولید میکند. بنابراین حتی رسیدن به هدف ۱.۵ میلیون بشکهای نیز به معنای افزایش قابلتوجه تولید است؛ چه رسد به اینکه بخواهیم این کشور را به یک تولیدکننده بسیار بزرگتر تبدیل کنیم.
درآمد ۲۰۹ میلیارد دلاری آنقدر بزرگ نیست
دولت ونزوئلا درآمد حاصل از توافق را حدود ۲۰۹ میلیارد دلار طی ۲۵ سال برآورد کرده است. در نگاه نخست، این رقم بسیار بزرگ به نظر میرسد؛ اما وقتی آن را سالانه محاسبه کنیم، تصویر کاملاً متفاوتی به دست میآید. ۲۰۹ میلیارد دلار در ۲۵ سال معادل حدود ۸.۴ میلیارد دلار در سال است.
این رقم حتی از درآمد ۱۸.۴ میلیارد دلاری ونزوئلا در سال ۲۰۲۵ کمتر است؛ سالی که تولید نفت کشور تنها حدود ۹۴۱ هزار بشکه در روز بود.
فرض اصلی این محاسبه نیز قیمت نفت ۶۵ دلار در هر بشکه است؛ در حالی که قیمت برنت در زمان انتشار این گزارش بالاتر از ۹۰ دلار قرار داشت. بنابراین ارزشگذاری توافق بر مبنای چنین قیمت ثابتی، تصویر دقیقی از درآمد احتمالی در یک دوره ۲۵ ساله ارائه نمیکند.
نکته مهمتر این است که رقم اعلامشده برای درآمد دولت، معادل تنها حدود ۱۹ دلار به ازای هر بشکه تولیدشده است. با توجه به تورم، ارزش واقعی این ۱۹ دلار در سال ۲۰۵۱ نیز بسیار کمتر خواهد بود؛ برآورد مطرحشده نشان میدهد ارزش واقعی آن در قیمتهای امروز حدود ۹ دلار خواهد بود.
“
«به نظر من، ارزش واقعی این توافق نه در عدد ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر و نه در عنوان «بزرگترین قرارداد نفتی تاریخ»، بلکه در امکان بازسازی زنجیره سرمایهگذاری و تولید ونزوئلا نهفته است. اگر واشنگتن بتواند همزمان مسئله بدهیهای تاریخی، امنیت سرمایهگذاری و زیرساخت فرسوده این کشور را حل کند، ونزوئلا میتواند طی چند سال به یک منبع مهم نفت سنگین برای بازار آمریکا تبدیل شود؛ اما در کوتاهمدت نباید از این توافق انتظار شوک عرضه داشت. بازار نفت امروز بیش از آنکه به ذخایر زیر زمین واکنش نشان دهد، به بشکههای واقعی روی آب و ظرفیت واقعی پالایشگاهها واکنش نشان میدهد و از این منظر، توافق ونزوئلا فعلاً بیشتر یک ظرفیت بالقوه بلندمدت است تا راهحلی برای بحران قیمت سوخت امروز.»
بابک شیری
چرا نفت بیشتر ونزوئلا فوراً قیمت بنزین را پایین نمیآورد؟
یکی از مهمترین اهداف سیاسی توافق جدید، افزایش عرضه نفت و کاهش قیمت سوخت در آمریکا عنوان شده است. اما بین افزایش ذخایر نفتی و کاهش قیمت بنزین فاصله زیادی وجود دارد.
نفت ونزوئلا برای پالایشگاههای پیچیده ساحل خلیج مکزیک اهمیت ویژهای دارد، زیرا بخش قابلتوجهی از پالایشگاههای این منطقه برای فرآوری نفت سنگین و پرگوگرد ونزوئلا، مکزیک و کانادا طراحی شدهاند.
آمریکا در چهار هفته منتهی به ۲۱ اوت بهطور متوسط روزانه ۶۳۷ هزار بشکه نفت از ونزوئلا وارد کرد و این رقم در آخرین هفته به ۶۶۲ هزار بشکه در روز رسید. در آن مقطع، ونزوئلا دومین تأمینکننده بزرگ نفت آمریکا پس از کانادا بود. اما محدودیت اصلی بازار فعلی نفت خام نیست؛ ظرفیت پالایش است.
نرخ استفاده از پالایشگاههای آمریکا در هفته منتهی به ۲۱ اوت به ۹۷.۴ درصد رسید؛ بالاترین سطح در نزدیک به هشت سال گذشته. پالایشگاههای آمریکا در همان هفته حدود ۱۷.۴ میلیون بشکه در روز نفت خام را فرآوری کردند. بنابراین حتی اگر نفت بیشتری از ونزوئلا وارد آمریکا شود، پالایشگاهها نمیتوانند بدون افزایش ظرفیت، این نفت را به مقدار بیشتری بنزین و گازوئیل تبدیل کنند.
بحران پالایش در خاورمیانه فشار قیمت سوخت را بیشتر کرده است
همزمان، جنگ آمریکا و ایران ظرفیت پالایش در خاورمیانه را نیز کاهش داده است. بر اساس دادههای کپلر، فعالیت پالایشگاههای منطقه از حدود ۹.۹ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ در فوریه به حدود ۷.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
در فاصله مارس تا اوت، عرضه فرآوردههای پالایشی خاورمیانه حدود ۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از درگیری بود که حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز آن مستقیماً به کاهش فعالیت پالایشگاهها مربوط میشد. کپلر انتظار ندارد ظرفیت پالایش خاورمیانه تا پیش از سهماهه دوم ۲۰۲۷ به طور کامل به سطح پیش از جنگ بازگردد.
این کمبود در قیمت فرآوردهها نیز منعکس شده است. حاشیه سود پالایش گازوئیل در ساحل خلیج مکزیک نسبت به نفت وست تگزاس در ۲۵ اوت به ۹۱.۰۶ دلار در هر بشکه رسید؛ در حالی که این رقم یک سال قبل تنها ۳۰ دلار بود. حاشیه سود بنزین نیز به ۴۰.۴۳ دلار رسید، در حالی که یک سال قبل ۱۶.۴۰ دلار بود. قیمت بنزین معمولی آمریکا نیز اکنون بالاتر از ۴ دلار در هر گالن قرار دارد؛ حدود ۱ دلار بیشتر از یک سال قبل.
جمعبندی
توافق جدید ترامپ با ونزوئلا از نظر حجم ذخایر نفتی، ظرفیت بالقوه تولید و اهمیت راهبردی میتواند در بلندمدت اهمیت زیادی داشته باشد، اما هنوز فاصله زیادی میان «اعلام یک قرارداد تاریخی» و «تحقق یک تحول تاریخی در بازار نفت» وجود دارد.
نبود متن قرارداد، اختلاف روایت مقامهای آمریکایی، بدهی حدود ۱۷۰ میلیارد دلاری ونزوئلا، دشواری تولید نفت سنگین و نیاز به سرمایهگذاری گسترده، همگی نشان میدهند افزایش چشمگیر تولید نفت ونزوئلا فرآیندی چندساله خواهد بود.
از سوی دیگر، حتی تولید بیشتر نفت ونزوئلا نیز بهتنهایی نمیتواند مشکل فعلی قیمت بنزین آمریکا را حل کند؛ زیرا محدودیت اصلی بازار در شرایط کنونی، ظرفیت پالایش و کمبود فرآوردههای نفتی است.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
