بازار جهانی انرژی بار دیگر تحت فشار افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. اختلال در مسیرهای عرضه نفت، کاهش ذخایر سوخت و افزایش تقاضا برای فرآوردههای نفتی باعث شده پالایشگاههای آمریکا با نزدیک شدن به حداکثر ظرفیت عملیاتی، نقش مهمی در تأمین بازار جهانی ایفا کنند.
بر اساس آخرین دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، نرخ بهرهبرداری پالایشگاههای این کشور در هفته منتهی به ۱۷ جولای ۲۰۲۶ به ۹۶.۲ درصد رسیده است؛ سطحی که نشان میدهد پالایشگاههای آمریکایی تقریباً با تمام ظرفیت خود فعالیت میکنند.
این رقم بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است؛ در هفته مشابه سال ۲۰۲۵، نرخ بهرهبرداری پالایشگاههای آمریکا ۹۴.۷ درصد ثبت شده بود.
- نرخ بهرهبرداری پالایشگاههای آمریکا به ۹۶.۲ درصد افزایش یافته است.
- مناطق پالایشی PADD2 و PADD4 با ظرفیت کامل فعالیت میکنند.
- ذخایر تجاری نفت آمریکا همچنان حدود ۶ درصد پایینتر از میانگین پنجساله قرار دارد.
- قیمت معاملات عمده دیزل آمریکا در ماه جولای حدود ۲۶ درصد افزایش یافته است.
- حاشیه سود پالایش جهانی بنزین و دیزل به بالاترین سطوح تاریخی رسیده است.
آیا بازار جهانی سوخت وارد دوره کمبود شده است؟
افزایش فعالیت پالایشگاههای آمریکا در شرایطی رخ داده که بازار جهانی فرآوردههای نفتی پس از تشدید دوباره درگیریهای خاورمیانه و اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، با محدودیت عرضه مواجه شده است.
آمریکا در هفتههای اخیر صادرات فرآوردههای نفتی خود را به سطوح بیسابقهای افزایش داده تا بخشی از کمبود ایجادشده در بازار جهانی را جبران کند.
با این حال، فشار بر ظرفیت پالایشی آمریکا افزایش یافته است. در مناطق غرب میانه و کوههای راکی آمریکا، نرخ استفاده از ظرفیت پالایشگاهی به ۱۰۰ درصد رسیده است.
کاهش ذخایر؛ نقطه آسیبپذیر بازار آمریکا
با وجود افزایش تولید پالایشگاهها، ذخایر نفت آمریکا همچنان در وضعیت فشرده قرار دارد.
ذخایر تجاری نفت این کشور حدود ۶ درصد کمتر از میانگین پنجساله این دوره از سال است. همچنین موجودی نفت در مرکز ذخیرهسازی کوشینگ اوکلاهما و ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR) در پایینترین سطوح چند سال اخیر و چند دهه گذشته قرار گرفتهاند.
این شرایط باعث شده بازار انرژی آمریکا در برابر شوکهای ناگهانی آسیبپذیرتر شود.
طوفانهای شدید در خلیج مکزیک، توقف ناگهانی فعالیت یک پالایشگاه بزرگ یا اختلال در خطوط انتقال میتواند فشار بیشتری بر بازار سوخت وارد کند؛ زیرا حاشیه ذخایر برای جبران کاهش عرضه محدود شده است.
جهش قیمت دیزل؛ نشانه فشار در بازار سوخت
یکی از مهمترین نشانههای کمبود عرضه، رشد سریع قیمت دیزل در بازار آمریکا است.
بر اساس دادههای منتشرشده، معاملات عمده دیزل آمریکا در ماه جولای حدود ۲۶ درصد افزایش یافته است؛ رشدی که نشاندهنده افزایش تقاضا و محدود شدن عرضه در بازار فرآوردههای نفتی است.
در سطح جهانی نیز حاشیه سود پالایش بنزین و دیزل به رکوردهای جدیدی رسیده است.
سه عامل اصلی در این روند نقش داشتهاند:
- تشدید دوباره تنشهای خاورمیانه
- محدودیت صادرات دیزل روسیه
- کاهش ذخایر جهانی فرآوردههای نفتی
آسیا؛ قربانی جدید اختلال در عرضه نفت خاورمیانه
در حالی که پالایشگران آمریکا و اروپا تقریباً با ظرفیت کامل فعالیت میکنند، پالایشگران آسیایی با عدم قطعیت بیشتری مواجه شدهاند.
بسیاری از پالایشگاههای آسیایی انتظار داشتند در ماه آگوست حجم بیشتری از نفت خام خاورمیانه دریافت کنند و نرخ پالایش خود را افزایش دهند؛ اما تشدید دوباره درگیریها باعث شده برنامه بارگیری و تحویل محمولهها با اختلال مواجه شود.
این موضوع میتواند باعث شود پالایشگران آسیایی نتوانند مطابق برنامه، تولید فرآوردههای نفتی خود را افزایش دهند.
پیامدهای احتمالی برای بازار انرژی
ادامه فعالیت پالایشگاههای آمریکا در نزدیکی ظرفیت کامل، اگرچه در کوتاهمدت به تأمین بازار کمک میکند، اما فضای مانور این کشور برای واکنش به شوکهای جدید را کاهش داده است.
در صورت وقوع یک اختلال بزرگ در عرضه، بازار جهانی ممکن است با جهش شدیدتر قیمت فرآوردههای نفتی مواجه شود؛ زیرا ظرفیت مازاد پالایشی محدودی در دسترس خواهد بود.
برای معاملهگران انرژی، سه عامل در هفتههای آینده اهمیت زیادی خواهد داشت:
- وضعیت امنیت مسیرهای حملونقل انرژی، بهویژه تنگه هرمز
- سطح ذخایر نفت خام و فرآوردههای نفتی آمریکا
- توان پالایشگاههای آسیایی برای بازگشت به برنامه تولید
“
«بازار جهانی سوخت وارد مرحلهای شده که ظرفیت پالایشی، نه فقط تولید نفت خام، به عامل اصلی تعیینکننده قیمتها تبدیل شده است. فعالیت ۹۶ درصدی پالایشگاههای آمریکا نشان میدهد واشنگتن در حال استفاده حداکثری از ظرفیت خود برای جبران اختلالات جهانی است؛ اما کاهش ذخایر و نبود ظرفیت مازاد، ریسک بازار را افزایش داده است. اگر تنشهای خاورمیانه ادامه یابد یا اختلال جدیدی در زنجیره تأمین ایجاد شود، فرآوردههایی مانند دیزل میتوانند نخستین بخش بازار انرژی باشند که با جهش قیمتی مواجه میشوند.»
بابک شیری
