نشستن روی بشکه باروت ارزی و ژئوپلیتیک، این روزها به واقعیت روزمره بازارهای جهانی تبدیل شده است. اگر تا همین چند هفته پیش همه نگاهها به نرخ بهره و دادههای اقتصادی آمریکا بود، حالا ورق برگشته است. سناریویی که چند ماه پیش بازار جهانی انرژی را فلج کرد، با امضای تفاهمنامههای جدید وارد فاز تازهای شده، اما سوال اصلی پابرجا است: آیا تنگه هرمز هنوز هم میتواند مثل یک چاشنی انفجاری، قیمت نفت را به عرش ببرد؟
بیایید بر اساس آخرین آمارهای رسمی و واقعیتهای عینی بازار بینالمللی، این موضوع را به طور دقیق در یوتوتایمز راستیآزمایی و ارزیابی کنیم.
- ۱. شریان حیاتی ۲۵ درصدی: تنگه هرمز مسیر عبور روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت (یکچهارم تجارت دریاپایه جهان) است و هرگونه اختلال در آن، پتانسیل پرتاب فوری قیمت نفت برنت به کانالهای سهرقمی را دارد.
- ۲. آرامش شکننده بعد از طوفان ۱۲۶ دلاری: پس از فروکش کردن تنشهای شدید نظامی که نفت را تا ۱۲۶ دلار بالا برد، امضای تفاهمنامههای موقت در ژنو و دوحه قیمت را به کانال ۷۰ دلار بازگردانده، اما این آرامش کاملاً به موبند دیپلماسی است.
- ۳. بنبست مسیرهای جایگزین: خطوط لوله امارات و عربستان در بهترین حالت فقط میتوانند ۵ تا ۶ میلیون بشکه نفت را پوشش دهند؛ این یعنی برای بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز، هیچ جایگزین واقعی در دنیا وجود ندارد.
- ۴. سایه سنگین هزینههای پنهان بر اقتصاد آسیا: نرخ بیمه کشتیها در منطقه هنوز تا ۲۰ برابر حالت عادی است و غولهای اقتصادی آسیا (به ویژه ژاپن با وابستگی ۹۰ درصدی و کره با ۸۰ درصد) همچنان در خط مقدم آسیبپذیری این بحران قرار دارند.
از سقوط به سقف ۱۲۶ دلار تا بازگشت به واقعیت؛ در تنگه هرمز چه گذشت؟
برای اینکه درک کنیم این تنگه چقدر روی جیب مردم دنیا تأثیر دارد، کافی است به عقب برگردیم. پس از تنشهای شدید نظامی، با بسته شدن این آبراه حیاتی، بزرگترین شوک زنجیره تأمین انرژی جهانی از دهه ۱۹۷۰ تا به امروز رقم خورد.
تنگه هرمز مسیر عبور ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت در روز است؛ یعنی چیزی حدود ۲۵ درصد از کل تجارت نفت دریاپایه جهان و ۲۰ درصد از گاز مایع (LNG) دنیا از این باریکه ۲۱ مایل دریایی عبور میکند. وقتی این شریان قطع شد، قیمت نفت برنت در یک چشمبهمزدن مرزهای ۱۰۰ دلار را شکست و تا سقف ۱۲۶ دلار در هر بشکه پرواز کرد.
✔️ بیشتر بخوانید: هشدار میزوهو درباره فروپاشی انضباط اوپک؛ آیا نفت در راه سقوط به کانال ۵۰ دلاری است؟
اما حالا وضعیت چطور است؟ به لطف مذاکرات فشرده و امضای تفاهمنامه موقت در ژنو و دوحه، سایه جنگ کمی عقب رفته است. با فروکش کردن این «ریسک ژئوپلیتیک»، قیمت نفت برنت یک اصلاح سنگین را تجربه کرده و کانال ۷۰ دلار بازگشته است.
وضعیت فعلی: آیا جریان نفت به حالت عادی برگشته است؟
آمارها نشان میدهند بازار نفس راحتی کشیده، اما هنوز تا بهبودی کامل فاصله دارد. در حال حاضر با حمایتهای بینالمللی و اسکورتهای نظامی، جریان نفت عبوری از تنگه هرمز به بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز رسیده است. همچنین با احتساب ۵ میلیون بشکهای که از مسیرهای جایگزین (مثل خط لوله شرق به غرب عربستان و خط لوله حبشان-فجیره امارات) عبور میکند، وضعیت عرضه تا حدودی پایدار شده است.
با این حال، فعالان بازار به خوبی میدانند که این آرامش، مثل آرامش قبل از طوفان است. نگاهی به جدول زیر بیندازید تا عمق وابستگی غولهای اقتصادی جهان به این تنگه را بهتر درک کنید:
تلاطم در بازار انرژی چگونه اقتصاد دنیا را به آتش میکشد؟
از دیدگاه اقتصاد کلان، قیمت نفت خام به عنوان یکی از کلیدیترین محرکهای هزینهای در چرخه تولید و توزیع کالاها شناخته میشود. هرگونه جهش یا نوسان شدید در بازار انرژی، به سرعت از طریق افزایش هزینههای حملونقل و بهای تمامشده مواد اولیه، به زنجیره تأمین جهانی منتقل شده و در نهایت به شکل افزایش شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) یا همان تورم جلوه میکند.
این موضوع، سیاستگذاران بانکهای مرکزی بزرگ دنیا را مجبور میسازد تا برای مهار تورم ناشی از شوکهای انرژی، سیاستهای پولی انقباضی و نرخهای بهره بالا را برای مدت طولانیتری حفظ کنند که این امر خود ریسک کند شدن رشد اقتصاد جهانی را به همراه دارد.
چرا این آبراه همچنان یک «بمب ساعتی» برای بازار نفت است؟
شاید بگویید حالا که توافق شده، دیگر خطری بازار را تهدید نمیکند. اما تحلیلگران ارشد انرژی در موسساتی مثل بلومبرگ و آژانس بینالمللی انرژی (IEA) معتقدند محرکهای انفجاری همچنان زیر پوست بازار زنده هستند. به سه دلیل عمده:
- نبود جایگزین واقعی برای ظرفیت کامل: خطوط لوله عربستان و امارات در بهترین حالت میتوانند حدود ۵ تا ۶ میلیون بشکه را دور بزنند. یعنی اگر دوباره مشکلی پیش بیاید، بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز هیچ راهی برای رسیدن به بازار ندارد.
- هزینههای سرسامآور بیمه: نرخ بیمه کشتیهای نفتکش در این منطقه هنوز به حالت عادی برنگشته و بیش از ۲۰ برابر نرخهای سنتی است. این یعنی هزینههای پنهان حمل و نقل کماکان بالا است.
- گره خوردن به مذاکرات سیاسی: جریان فعلی نفت کاملاً به بند ناف توافقات موقت بند است. کوچکترین ناامیدی در گفتگوهای فنی دیپلماتها، میتواند دوباره ماشه بازار را بکشد.
یک توصیه به معاملهگران برای تحلیل بازار
«فعالان بازارهای مالی، بهویژه در حوزههای نفت، طلا و جفتارزهای مرتبط، باید نسبت به سطح قیمتی ۷۰ دلار در هر بشکه، با رویکردی تحلیلی و احتیاطآمیز عمل کنند. ثبات نسبی کنونی در بازار نفت عمدتاً متأثر از تداوم تلاشهای دیپلماتیک است و با توجه به حساسیتهای ژئوپلیتیک موجود، پتانسیل نوسان در قیمتها همچنان بالاست. هرگونه تغییر در جریان مذاکرات یا انتشار بیانیههای سیاسی از سوی مراجع دخیل در دوحه و واشنگتن، میتواند به عنوان محرکی برای بازگشت قیمتها به سطوح بالاتر عمل کند. بر این اساس، رعایت دقیق اصول مدیریت ریسک و در نظر گرفتن سناریوهای احتمالی برای مقابله با شوکهای ناگهانی در بخش انرژی، در تدوین استراتژیهای معاملاتی توصیه میشود.»
