بازار جهانی انرژی بار دیگر با افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه مواجه شده است. تهدیدهای گروه حوثی یمن علیه کشتیهای تجاری در دریای سرخ و تنگه بابالمندب، مسیر انتقال نفت عربستان به آسیا را تغییر داده و برخی شرکتهای کشتیرانی را مجبور کرده است به جای مسیر کوتاه دریای سرخ، از مسیر طولانیتر کانال سوئز، دریای مدیترانه و اطراف آفریقا استفاده کنند.
این اتفاق نشان میدهد حتی پس از کاهش نسبی تنشها در برخی مناطق خاورمیانه، امنیت مسیرهای حیاتی انرژی همچنان یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت نفت، گاز و هزینه حملونقل جهانی باقی مانده است.
- تهدیدهای حوثیها باعث کاهش شدید تردد نفتکشها در تنگه بابالمندب شده است.
- برخی نفتکشهای حامل نفت عربستان مسیر طولانیتر کانال سوئز و آفریقا را انتخاب کردهاند.
- صادرات نفت عربستان متوقف نشده، اما مسیرهای انتقال آن تغییر کرده است.
- کاهش تنش آمریکا و ایران باعث افت قیمت گاز اروپا و نفت برنت شده است.
- بحران سوخت روسیه با بازگشت برخی پالایشگاهها به مدار تولید، اندکی کاهش یافته است.
آیا بابالمندب دوباره به نقطه بحران انرژی تبدیل شده است؟
بر اساس دادههای حملونقل دریایی، نفتکش غولپیکر Olympic Luck که بخشی از محموله نفت خام عربستان را از بندر ینبع در دریای سرخ بارگیری کرده بود، مسیر خود را تغییر داد و به جای عبور از تنگه بابالمندب، وارد کانال سوئز شد.
این تغییر مسیر نشان میدهد برخی مالکان نفتکشها حاضر نیستند ریسک عبور از جنوب دریای سرخ به سمت دریای عمان و اقیانوس هند را بپذیرند؛ زیرا حوثیهای مورد حمایت ایران در روزهای اخیر تهدیدها و حملاتی علیه نفتکشهای مرتبط با عربستان انجام دادهاند.
مسیر جایگزین از کانال سوئز و اطراف آفریقا میتواند حدود یک ماه به زمان سفر نفتکشها اضافه کند و هزینه حملونقل را افزایش دهد.
کاهش تردد نفتکشها در بابالمندب
تنگه بابالمندب یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است که دریای سرخ را به دریای عرب متصل میکند. این مسیر برای صادرات نفت خاورمیانه به اروپا و آسیا اهمیت استراتژیک دارد.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل کشتیرانی Kpler، تنها ۱۱ نفتکش حامل کالاهای انرژی در یک روز از این تنگه عبور کردهاند؛ رقمی که پایینترین سطح در چند ماه گذشته محسوب میشود.
از این تعداد:
- ۷ نفتکش مربوط به حمل نفت بودهاند.
- ۴ نفتکش در مسیر خروجی و ۳ نفتکش در مسیر ورودی حرکت کردهاند.
- چند نفتکش بزرگ حمل نفت خام (VLCC) نیز با احتیاط مسیرهای خود را تغییر دادهاند.
شرکت اطلاعات دریایی Windward اعلام کرده است صادرات نفت عربستان متوقف نشده، بلکه به دو مسیر تقسیم شده است.
به گفته این شرکت، بندر ینبع عربستان برای کاهش خطر حملات، فعالیت نفتکشها را به شکل مخفیتر و بدون ارسال سیگنالهای عمومی موقعیتیابی (AIS-dark operations) انجام میدهد.
عربستان همچنین مسیرهای جایگزینی مانند خط لوله SUMED مصر و مسیر اطراف دماغه امید نیک در آفریقا را فعال کرده است؛ هرچند این مسیرها هزینه و زمان بیشتری نیاز دارند.
افت ۸ درصدی قیمت گاز اروپا با کاهش تنشهای آمریکا و ایران
در سوی دیگر بازار انرژی، کاهش نسبی تنشهای نظامی میان آمریکا و ایران باعث شد قیمت گاز طبیعی اروپا کاهش شدیدی را تجربه کند.
قیمت قرارداد آتی گاز طبیعی هلند (TTF) که شاخص اصلی بازار اروپا محسوب میشود، در معاملات روز دوشنبه حدود ۸.۶ درصد کاهش یافت و به حدود ۶۶.۲۹ دلار به ازای هر مگاوات ساعت رسید.
این کاهش پس از آن رخ داد که:
- آمریکا حملات علیه ایران را موقتاً متوقف کرد.
- تهران اعلام کرد حملات تلافیجویانه منطقهای را کاهش میدهد.
- امیدها برای بازگشایی مسیرهای انرژی در خلیج فارس افزایش یافت.
با این حال، بازار اروپا همچنان با نگرانی درباره ذخایر گاز مواجه است.
اختلال در صادرات LNG قطر طی هفتههای اخیر باعث شده سطح ذخیرهسازی گاز اروپا نسبت به میانگین پنجساله پایینتر باشد و رقابت اروپا و آسیا برای جذب محمولههای LNG شدت بگیرد.
افزایش قیمت بنزین در استرالیا؛ فشار انرژی بر اقتصاد
بحرانهای خاورمیانه تنها به بازار نفت خام محدود نشده و قیمت سوخت مصرفکنندگان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در استرالیا، قیمت متوسط بنزین در هفته منتهی به ۲۶ جولای به بالاترین سطح از ماه مارس رسید و به حدود:
۱.۲۷ دلار آمریکا (۱.۸۲ دلار استرالیا) به ازای هر لیتر افزایش یافت.
قیمت گازوئیل نیز رشد قابل توجهی داشت و فشار بیشتری بر هزینههای حملونقل و چشمانداز اقتصادی این کشور وارد کرد.
با وجود اینکه استرالیا یکی از تولیدکنندگان بزرگ گاز و LNG جهان است، بخش زیادی از سوخت حملونقل خود را وارد میکند. این وابستگی پس از بحران تنگه هرمز و تعطیلی یکی از پالایشگاههای اصلی کشور، بیشتر خود را نشان داد.
دولت استرالیا در ماههای گذشته برای کاهش فشار بر مصرفکنندگان:
- مالیات سوخت را کاهش داد.
- ذخایر استراتژیک دیزل را افزایش داد.
- محمولههای سوخت از کشورهایی مانند برونئی، کره جنوبی و چین تأمین کرد.
روسیه از کاهش بحران سوخت خبر داد
در روسیه نیز بحران کمبود بنزین و دیزل که بیش از دو ماه ادامه داشت، نشانههایی از کاهش نشان داده است.
الکساندر نواک، معاون نخستوزیر روسیه، اعلام کرد برخی پالایشگاهها دوباره فعالیت خود را آغاز کردهاند و وضعیت عرضه سوخت در بسیاری از مناطق بهتر شده است.
با این حال، او تأکید کرد شرایط در برخی مناطق، بهویژه بخشهایی از سیبری، همچنان دشوار است.
بحران سوخت روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاهها و زیرساختهای انرژی این کشور شدت گرفت. این حملات باعث شد تعدادی از مراکز بزرگ پالایشگاهی از مدار تولید خارج شوند.
روسیه برای حفظ عرضه داخلی، صادرات دیزل را محدود کرد؛ اقدامی که فشار بیشتری بر بازار جهانی سوخت وارد کرد.
همچنین حملات اخیر به پایانههای صادرات نفت روسیه در دریای سیاه باعث اختلال در جریان صادرات شده است. توقف فعالیت پایانه نفتی شسخاريس در نووروسیسک و اختلال در پایانه کنسرسیوم خط لوله کاسپین (CPC) فشار جدیدی بر عرضه جهانی نفت ایجاد کرده است.
این اتفاق چه پیامی برای بازار انرژی دارد؟
تحولات اخیر نشان میدهد بازار انرژی جهانی همچنان در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی بسیار حساس است.
اگرچه کاهش تنشهای آمریکا و ایران باعث افت کوتاهمدت قیمت نفت و گاز شد، اما مشکلات امنیتی در مسیرهای حیاتی مانند بابالمندب و تنگه هرمز همچنان یک ریسک جدی باقی مانده است.
برای سرمایهگذاران انرژی، سه عامل در ماههای آینده اهمیت ویژهای خواهد داشت:
- امنیت مسیرهای انتقال نفت و LNG در خاورمیانه
- توانایی اوپک و تولیدکنندگان بزرگ برای حفظ عرضه پایدار
- شدت درگیریهای ژئوپلیتیکی میان ایران، اسرائیل، آمریکا و گروههای منطقهای
“
«بحران اخیر در دریای سرخ نشان داد امنیت انرژی جهانی تنها به میزان تولید نفت وابسته نیست، بلکه مسیرهای انتقال نیز نقش تعیینکنندهای دارند. تغییر مسیر نفتکشهای عربستان، کاهش عبور از بابالمندب و افزایش هزینه حملونقل، یادآور شکنندگی زنجیره تأمین انرژی جهان است. در کوتاهمدت، کاهش تنشهای نظامی میتواند فشار قیمتی را کاهش دهد، اما تا زمانی که ریسکهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه ادامه دارد، بازار نفت و گاز همچنان با نوسانات بالا مواجه خواهد بود. برای معاملهگران حرفهای، تمرکز اصلی باید بر دو شاخص باشد: وضعیت تنگههای استراتژیک و واکنش تولیدکنندگان بزرگ به اختلالهای عرضه.»
بابک شیری
