بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ وارد دورهای پیچیده شده است؛ از یکسو تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال انرژی، نگرانی درباره امنیت عرضه را افزایش داده و از سوی دیگر برخی تولیدکنندگان قدیمی تلاش میکنند با بازگشت به ظرفیتهای از دسترفته، نقش خود را در بازار جهانی بازیابی کنند. در این میان، ونزوئلا بار دیگر به یکی از نقاط مهم معادلات انرژی تبدیل شده است؛ کشوری که زمانی یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان بود، اما پس از سالها بحران اقتصادی، تحریمهای بینالمللی، ضعف مدیریتی و فرسایش زیرساختها، تولید نفت آن به پایینترین سطوح تاریخی سقوط کرد.
- تولید نفت ونزوئلا در ژوئن ۲۰۲۶ از ۱ میلیون بشکه در روز عبور کرد.
- بازسازی کامل صنعت نفت این کشور به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد.
- شرکت شورون قصد دارد تولید خود در ونزوئلا را تا سال ۲۰۲۸ حدود ۵۰٪ افزایش دهد.
- صادرات نفت ونزوئلا به آمریکا در مه ۲۰۲۶ به ۴۷۱ هزار بشکه در روز رسید.
بر اساس دادههای منابع ثانویه اوپک، تولید نفت خام ونزوئلا در ژوئن ۲۰۲۶ برای نخستین بار پس از سالها از مرز یک میلیون بشکه در روز عبور کرده است. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷.۶ درصد افزایش نشان میدهد و بیانگر بهبود نسبی شرایط صنعت نفت این کشور است. با این حال، مقایسه این سطح تولید با گذشته نشان میدهد مسیر احیای کامل صنعت نفت ونزوئلا همچنان بسیار طولانی خواهد بود. این کشور در سالهای اوج خود ظرفیت تولید بیش از ۳ میلیون بشکه در روز داشت، اما اکنون کمتر از نیمی از سطح تولید یک دهه قبل را در اختیار دارد.
سقوط صنعت نفت ونزوئلا نتیجه یک عامل واحد نبود، بلکه حاصل ترکیبی از کاهش قیمت جهانی نفت، مدیریت ناکارآمد شرکت ملی نفت، کاهش سرمایهگذاری، تحریمهای آمریکا و خروج بسیاری از شرکتهای بینالمللی از این کشور بود. تولید نفت ونزوئلا در ژوئیه ۲۰۲۰ و در اوج بحران کرونا به حدود ۳۹۲ هزار بشکه در روز رسید؛ سطحی که فاصله زیادی با ظرفیت تاریخی این کشور داشت. از آن زمان، برخی اصلاحات قانونی، کاهش محدودیتهای تحریمی و بازگشت تدریجی همکاری با شرکتهای خارجی باعث شده روند تولید دوباره صعودی شود.
اما افزایش تولید اخیر نباید با بازگشت سریع ونزوئلا به جایگاه گذشته اشتباه گرفته شود. زیرساختهای نفتی این کشور طی سالهای گذشته آسیب گستردهای دیدهاند و بسیاری از میدانها، خطوط انتقال و تجهیزات فرآوری نیازمند سرمایهگذاری سنگین هستند. برخی برآوردها هزینه بازسازی کامل صنعت نفت ونزوئلا را تا ۲۲۰ میلیارد دلار اعلام کردهاند، در حالی که برخی کارشناسان معتقدند برای بازگرداندن تولید به سطوح تاریخی، حداقل ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه و بیش از یک دهه زمان نیاز خواهد بود.
“
«رشد دوباره تولید نفت ونزوئلا در شرایطی اتفاق افتاده که بازار جهانی بیش از هر زمان دیگری به منابع جدید عرضه نیاز دارد. با این حال، تجربه تاریخی نشان میدهد داشتن ذخایر عظیم نفتی بهتنهایی برای تبدیل شدن به یک بازیگر قدرتمند کافی نیست. ونزوئلا برای بازگشت پایدار به بازار جهانی باید اعتماد سرمایهگذاران را بازسازی کند، زیرساختهای فرسوده را احیا کند و چارچوب حقوقی قابل پیشبینی ایجاد کند. در غیر این صورت، افزایش تولید فعلی تنها یک فرصت کوتاهمدت خواهد بود و نه آغاز یک دوره جدید در صنعت نفت این کشور.»
بابک شیری
سرمایهگذاری خارجی، ریسک سیاسی و نقش ونزوئلا در امنیت انرژی آمریکا
با وجود افزایش تولید، مهمترین مانع پیش روی صنعت نفت ونزوئلا نه منابع نفتی، بلکه نبود اعتماد سرمایهگذاران بینالمللی است. این کشور دارای یکی از بزرگترین ذخایر نفت جهان، بهویژه در منطقه کمربند نفتی اورینوکو، است، اما سابقه ملیسازی داراییهای شرکتهای خارجی و بیثباتی حقوقی باعث شده بسیاری از شرکتهای بزرگ انرژی همچنان نسبت به سرمایهگذاری گسترده در ونزوئلا محتاط باشند. تجربه شرکتهایی مانند ExxonMobil و ConocoPhillips که پس از مصادره داراییهای خود میلیاردها دلار زیان متحمل شدند، همچنان در تصمیمگیری سرمایهگذاران نقش مهمی دارد.
شرکتهای نفتی برای ورود دوباره به ونزوئلا تنها به اصلاحات اقتصادی یا کاهش تحریمها توجه نمیکنند، بلکه به دنبال تضمینهای حقوقی بلندمدت، امکان انتقال سود و ثبات قراردادها هستند. حتی اصلاحات جدید نیز نتوانستهاند تمام نگرانیها را برطرف کنند، زیرا بخش مهمی از تصمیمگیریهای مرتبط با مالیات، قراردادها و تخصیص پروژهها همچنان در اختیار دولت باقی مانده است. همین موضوع باعث شده شرکتهای بزرگ نفتی از سرمایهگذاری مستقیم و گسترده در این کشور فاصله بگیرند و بیشتر به توسعه محدود پروژههای موجود فکر کنند.
در این شرایط، نقش شرکت Chevron اهمیت ویژهای پیدا کرده است. این شرکت که یکی از معدود غولهای انرژی باقیمانده در ونزوئلا است، اعلام کرده قصد دارد تولید خود در این کشور را تا سال ۲۰۲۸ حدود ۵۰ درصد افزایش دهد. تولید این شرکت که طی سالهای اخیر از حدود ۴۰ هزار بشکه در روز به نزدیک ۲۸۰ هزار بشکه رسیده، میتواند در پایان سال ۲۰۲۸ به حدود ۴۲۰ هزار بشکه در روز برسد. با این حال، این توسعه بیشتر از محل جریان نقدی عملیات فعلی تأمین خواهد شد و نشان میدهد حتی شرکتهای بزرگ نیز برای سرمایهگذاری گسترده در ونزوئلا همچنان با احتیاط حرکت میکنند.
اهمیت افزایش تولید نفت ونزوئلا تنها به اقتصاد این کشور محدود نیست، بلکه با تحولات ژئوپلیتیکی جهان انرژی ارتباط مستقیم دارد. بسته شدن یا محدود شدن فعالیت در تنگه هرمز که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان محسوب میشود، اهمیت منابع جایگزین در نیمکره غربی را افزایش داده است. آمریکا نیز در همین راستا واردات نفت از ونزوئلا را افزایش داده است؛ بهطوریکه واردات نفت خام این کشور در ماه مه ۲۰۲۶ به حدود ۴۷۱ هزار بشکه در روز رسید که نزدیک به چهار برابر مدت مشابه سال قبل بود.
با وجود این فرصت، آینده صنعت نفت ونزوئلا همچنان با عدم قطعیت روبهرو است. این کشور برای افزایش تولید فراتر از یک میلیون بشکه در روز نیازمند سرمایه خارجی، فناوری پیشرفته و اصلاحات عمیق نهادی است. همچنین مشکلات زیستمحیطی ناشی از سالها فعالیت غیرایمن نفتی، بهویژه در دریاچه ماراکایبو و منطقه اورینوکو، هزینههای سنگینی برای پاکسازی و بازسازی ایجاد کرده است.
در مجموع، بازگشت نفت ونزوئلا به بازار جهانی میتواند بخشی از فشار موجود بر عرضه نفت را کاهش دهد، اما این کشور برای تبدیل شدن دوباره به یک قدرت نفتی جهانی مسیر دشواری پیش رو دارد. افزایش تولید فعلی بیشتر یک نشانه از ظرفیتهای بازگشتپذیر این صنعت است تا آغاز یک جهش بزرگ. آینده ونزوئلا در بازار نفت به سه عامل اصلی وابسته خواهد بود: میزان سرمایهگذاری خارجی، ثبات سیاسی و حقوقی داخلی، و شرایط ژئوپلیتیکی بازار جهانی انرژی.
