بازار سهام آمریکا پس از ثبت یکی از بهترین فصلهای معاملاتی سالهای اخیر، اکنون با نشانههایی از افزایش ریسک و نگرانی سرمایهگذاران مواجه شده است. رشد سریع ارزش سهام، تمرکز شدید سرمایهها در بخش فناوری و هوش مصنوعی و افزایش نگرانی درباره تورم ناشی از قیمت انرژی باعث شده برخی شاخصهای ارزشگذاری بازار هشدارهایی جدی صادر کنند.
یکی از مهمترین این هشدارها از سوی شاخصی مطرح شده که به دلیل استفاده و تأکید وارن بافت بر آن، به نام «شاخص بافت» (Buffett Indicator) شناخته میشود.
این شاخص اکنون در بالاترین سطح تاریخی خود قرار گرفته و نشان میدهد ارزش بازار سهام آمریکا نسبت به اندازه اقتصاد این کشور به سطحی بیسابقه رسیده است.
- شاخص بافت به بیش از ۲۳۶ درصد رسیده و رکورد تاریخی ثبت کرده است.
- نسبت قیمت به ارزشگذاری تعدیلشده S&P 500 نیز در نزدیکی دومین سطح بالای تاریخ قرار دارد.
- تمرکز شدید بازار روی فناوری و هوش مصنوعی ریسک اصلاح را افزایش داده است.
- ارزشگذاری بالا بهتنهایی به معنای سقوط فوری بازار نیست، اما احتمال نوسانات شدیدتر را افزایش میدهد.
آیا بازار سهام آمریکا بیش از حد گران شده است؟
شاخص بافت، نسبت ارزش کل بازار سهام آمریکا به تولید ناخالص داخلی (GDP) را اندازهگیری میکند. این معیار تلاش میکند تصویری کلی از ارزشگذاری بازار ارائه دهد.
منطق این شاخص ساده است:
- زمانی که این نسبت پایین باشد، سهام ممکن است کمتر از ارزش واقعی قیمتگذاری شده باشد.
- زمانی که این نسبت بسیار بالا باشد، احتمال وجود ارزشگذاری بیش از حد افزایش پیدا میکند.
وارن بافت در سال ۲۰۰۱ در مصاحبهای با مجله Fortune درباره این شاخص گفته بود:
«اگر این نسبت به محدوده ۷۰ یا ۸۰ درصد برسد، خرید سهام احتمالاً بسیار موفق خواهد بود؛ اما اگر به حدود ۲۰۰ درصد نزدیک شود، شما در حال بازی با آتش هستید.»
اکنون این شاخص به بیش از ۲۳۶ درصد رسیده است؛ بالاترین سطح ثبتشده در تاریخ.
تنها شاخص بافت هشدار نمیدهد
علاوه بر شاخص بافت، یکی دیگر از معیارهای مهم ارزشگذاری بازار یعنی نسبت Shiller CAPE نیز نشانههایی از داغ شدن بازار را نشان میدهد.
این شاخص ارزش S&P 500 را نسبت به میانگین سود واقعی تعدیلشده با تورم طی ۱۰ سال گذشته بررسی میکند.
در تاریخ، این نسبت تنها در دو دوره به شکل چشمگیری افزایش یافته است:
- پیش از رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰
- در دوران شکلگیری حباب داتکام در اواخر دهه ۱۹۹۰
در دوره حباب اینترنت، نسبت CAPE به عدد ۴۴ رسید و پس از ترکیدن حباب، بازار فناوری سقوط شدیدی را تجربه کرد.
اکنون این نسبت کمی بالاتر از ۴۱ قرار دارد؛ دومین سطح بالای تاریخ.
آیا این یعنی سقوط بازار نزدیک است؟
با وجود این هشدارها، بالا بودن ارزشگذاری به معنای قطعی بودن یک سقوط بزرگ نیست.
در دو دهه گذشته، ساختار اقتصاد آمریکا تغییر کرده و شرکتهای بزرگ فناوری توانستهاند سودآوری و رشد قابل توجهی ایجاد کنند. بنابراین برخی شرکتها ممکن است با وجود ارزشگذاری بالا همچنان ظرفیت رشد داشته باشند.
اما تاریخ نشان داده است که زمانی که قیمتها بیش از حد تحت تأثیر هیجان و داستانهای جذاب بازار قرار میگیرند، انتخاب سهام مناسب اهمیت بسیار بیشتری پیدا میکند.
امروز بخش بزرگی از رشد بازار به شرکتهای فناوری و هوش مصنوعی وابسته است. اگر سرمایهگذاران متوجه شوند برخی شرکتها بیش از ظرفیت واقعی خود قیمتگذاری شدهاند، احتمال اصلاح شدید در این بخش افزایش خواهد یافت.
تجربه حباب داتکام چه درسی برای امروز دارد؟
در اواخر دهه ۱۹۹۰، صدها شرکت اینترنتی تنها به دلیل فعالیت در حوزه فناوری با رشد شدید ارزش سهام مواجه شدند، اما پس از ترکیدن حباب بسیاری از آنها از بین رفتند.
شاخص نزدک در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ نزدیک به ۸۰ درصد ارزش خود را از دست داد.
با این حال، همه شرکتهای فناوری نابود نشدند. شرکتهایی که مدل کسبوکار قوی، درآمد واقعی و مزیت رقابتی داشتند، در سالهای بعد دوباره رشد کردند و به موتورهای اصلی بازار تبدیل شدند.
این موضوع نشان میدهد تفاوت اصلی میان برندگان و بازندگان بازار، نه در صنعت فعالیت، بلکه در کیفیت بنیادین شرکتها است.
سرمایهگذاران اکنون چه کاری باید انجام دهند؟
شرایط فعلی بازار نشان میدهد سرمایهگذاران باید بیش از گذشته روی کیفیت داراییها تمرکز کنند.
سهامهایی که صرفاً به دلیل هیجان بازار، هوش مصنوعی یا داستانهای رشد آینده افزایش قیمت داشتهاند، در صورت تغییر شرایط بازار بیشترین آسیب را خواهند دید.
در مقابل، شرکتهایی که دارای ویژگیهایی مانند:
- سودآوری پایدار
- ترازنامه قوی
- جریان نقدی واقعی
- مزیت رقابتی بلندمدت
هستند، احتمال بیشتری دارند که دورههای نوسان را پشت سر بگذارند.
