رونق جهانی هوش مصنوعی فرصت کم‌سابقه‌ای برای شرکت‌های نیمه‌رسانا ایجاد کرده است؛ اما همه بازیگران این صنعت به یک اندازه از آن بهره نمی‌برند. شرکت برودکام با رشد شتابان درآمد، در کنار شرکت تایوانی ساخت نیمه‌رسانا (TSMC)، به یکی از بازیگران مهم زیرساخت هوش مصنوعی تبدیل شده است. مقایسه عملکرد این دو شرکت نشان می‌دهد که بزرگ‌تر بودن درآمد لزوماً به معنای سریع‌تر بودن رشد نیست. در یک نگاه تایوانی ساخت نیمه‌رسانا با درآمد فصلی ۴۶.۷ میلیارد دلار، همچنان از نظر مقیاس درآمدی بزرگ‌تر از برودکام است. درآمد فصلی برودکام از ۱۴.۹ میلیارد دلار در اواخر سال ۲۰۲۴ به ۲۹.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ رسیده و تقریباً دو برابر شده است. درآمد نیمه‌رساناهای مرتبط با هوش مصنوعی در برودکام با رشد ۲۲۱ درصدی به ۱۶.۷ میلیارد دلار رسیده است. برتری سرمایه‌گذاری به تداوم رشد، حاشیه سود، جریان نقدی و ارزش‌گذاری سهام بستگی دارد؛ نه صرفاً سرعت افزایش درآمد. برودکام؛ شتاب‌گیری در قلب زیرساخت هوش مصنوعی شرکت برودکام در طراحی تراشه‌های پیشرفته، پردازنده‌های اختصاصی هوش مصنوعی، تجهیزات شبکه و نرم‌افزارهای سازمانی فعالیت می‌کند. اهمیت این مجموعه در توسعه مراکز داده هوش مصنوعی رو به افزایش است؛ زیرا رشد مدل‌های هوش مصنوعی، علاوه بر توان پردازشی بیشتر، به شبکه‌های سریع‌تر و ارتباط مؤثر میان هزاران پردازنده نیاز دارد. بر اساس گزارش مالی نقل‌شده در مقاله اصلی، برودکام در سپتامبر ۲۰۲۶ درآمد فصلی ۲۹.۶ میلیارد دلاری ثبت کرد؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۸۶ درصد افزایش داشت. عملکرد بخش نیمه‌رساناهای مرتبط با هوش مصنوعی حتی چشمگیرتر بود: درآمد این بخش با رشد ۲۲۱ درصدی به ۱۶.۷ میلیارد دلار رسید. مدیریت شرکت همچنین پیش‌بینی کرده است که درآمد این بخش در فصل بعد به حدود ۲۱.۷ میلیارد دلار افزایش یابد. تحقق این پیش‌بینی می‌تواند نشان‌دهنده تداوم تقاضا برای پردازنده‌های اختصاصی و تجهیزات شبکه باشد؛ محصولاتی که شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی به آن‌ها نیاز دارند. بااین‌حال، رشد سریع درآمد به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش سودآوری یا بازده سهام نیست. میزان هزینه‌های توسعه، فشار رقابتی، وابستگی به مشتریان بزرگ و انتظاراتی که پیش‌تر در قیمت سهام منعکس شده‌اند، همچنان اهمیت دارند. TSMC؛ قدرت تولید در مقیاس جهانی شرکت تایوانی ساخت نیمه‌رسانا، بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه در جهان، در مرحله‌ای متفاوت از زنجیره ارزش فعالیت می‌کند. این شرکت تراشه‌های طراحی‌شده توسط مشتریان خود، از جمله انویدیا، اپل و برودکام، را تولید می‌کند و به همین دلیل نقشی اساسی در تأمین تراشه‌های پیشرفته مورد استفاده در هوش مصنوعی دارد. طبق گزارش منتشرشده در اکتبر ۲۰۲۶، درآمد فصلی این شرکت به رکورد ۴۶.۷ میلیارد دلار رسید که بیش از ۴۱ درصد بالاتر از دوره مشابه سال قبل بود. همچنین سهم تراشه‌های نسل دو نانومتری در تولید شرکت رو به افزایش گزارش شده است؛ موضوعی که اهمیت توانایی تولید در فناوری‌های پیشرفته را برجسته می‌کند. مدیریت TSMC برای فصل چهارم، درآمدی بین ۵۲.۳ تا ۵۴.۳ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده است. اگر این برآورد محقق شود، شرکت می‌تواند روند رشد درآمد خود را ادامه دهد. بااین‌حال، توسعه ظرفیت تولید پیشرفته به سرمایه‌گذاری سنگین، مدیریت پیچیدگی‌های فنی و حفظ بازده تولید وابسته است. مقایسه درآمد فصلی دو شرکت ارقام زیر بر اساس جدول مقاله اصلی و به میلیارد دلار است. دوره‌های تقویمی با فصل‌های مالی شرکت‌ها یکسان نیستند؛ بنابراین، مقایسه باید با توجه به تاریخ پایان هر دوره انجام شود. سه‌ماهه تقویمی درآمد برودکام درآمد شرکت TSMC سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۴ ۱۴.۹ میلیارد دلار ۲۶.۸ میلیارد دلار سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ ۱۵.۰ میلیارد دلار ۲۵.۵ میلیارد دلار سه‌ماهه دوم ۲۰۲۵ ۱۶.۰ میلیارد دلار ۳۰.۳ میلیارد دلار سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ ۱۸.۰ میلیارد دلار ۳۳.۰ میلیارد دلار سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ ۱۹.۳ میلیارد دلار ۳۳.۷ میلیارد دلار سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ ۲۲.۲ میلیارد دلار ۳۵.۸ میلیارد دلار سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ ۲۹.۶ میلیارد دلار ۴۰.۲ میلیارد دلار سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ هنوز گزارش نشده است ۴۶.۷ میلیارد دلار منبع: اطلاعات درآمدی شرکت‌های برودکام (Broadcom) و صنایع نیمه‌رسانای تایوان (TSMC). چرا تفاوت نرخ رشد اهمیت دارد؟ بر اساس ارقام جدول، درآمد برودکام از ۱۴.۹ میلیارد دلار به ۲۹.۶ میلیارد دلار افزایش یافته است؛ یعنی تقریباً ۹۹ درصد رشد. در همین بازه، درآمد TSMC از ۲۶.۸ میلیارد دلار به ۴۰.۲ میلیارد دلار رسیده که معادل حدود ۵۰ درصد افزایش است. این تفاوت نشان می‌دهد برودکام در دوره مورد بررسی سریع‌تر رشد کرده، اما TSMC همچنان درآمد بیشتری ایجاد می‌کند. این دو شاخص پاسخ‌گوی دو پرسش متفاوت‌اند: اندازه درآمد، مقیاس فعلی فعالیت شرکت را نشان می‌دهد؛ نرخ رشد نیز سرعت توسعه کسب‌وکار را منعکس می‌کند. از طرف دیگر، مدل تجاری دو شرکت یکسان نیست. برودکام از طراحی پردازنده‌های اختصاصی و تجهیزات شبکه سود می‌برد، درحالی‌که TSMC زیرساخت تولیدی لازم برای ساخت تراشه‌های پیشرفته را فراهم می‌کند. بنابراین، تقاضای بیشتر برای هوش مصنوعی می‌تواند هم‌زمان به نفع هر دو باشد؛ بدون آنکه الزاماً نرخ رشد یا ساختار سودآوری آن‌ها مشابه شود. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

شرکت تولید نیمه‌رسانای تایوان، بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه در جهان، در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ عملکردی فراتر از پیش‌بینی‌ها ثبت کرد. رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، توسعه فناوری‌های پیشرفته ساخت تراشه و افزایش ظرفیت تولید، سه عامل اصلی رشد این شرکت هستند. اهمیت این عملکرد تنها به افزایش فروش محدود نمی‌شود؛ بلکه جایگاه راهبردی تی‌اس‌ام‌سی در زنجیره تأمین فناوری جهان را نیز برجسته می‌کند. در یک نگاه درآمد سه‌ماهه سوم به حدود ۴۶٫۷ میلیارد دلار رسید؛ ۴۱ درصد بیشتر از سال گذشته. تقاضای فزاینده برای تراشه‌های هوش مصنوعی، موتور اصلی رشد فروش شرکت است. توسعه فناوری ساخت دو نانومتری و افزایش قیمت محصولات، از حاشیه سود پشتیبانی می‌کنند. برتری فناوری و سرمایه‌گذاری سنگین، مزیت رقابتی تی‌اس‌ام‌سی را تقویت کرده‌اند. چرا درآمد تی‌اس‌ام‌سی شتاب گرفت؟ بر اساس گزارش اولیه شرکت، فروش ماه سپتامبر به ۵۱۲ میلیارد دلار تایوان رسید که نسبت به سال گذشته ۵۵ درصد افزایش داشت. مجموع فروش سه‌ماهه سوم نیز با رشد ۵۱ درصدی، به حدود ۱٫۴۹ تریلیون دلار تایوان رسید. با در نظر گرفتن نرخ تبدیل تقریبی هر ۳۲ دلار تایوان به یک دلار آمریکا، درآمد سه‌ماهه حدود ۴۶٫۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود؛ رقمی که از پیش‌بینی ۴۴٫۶ تا ۴۵٫۸ میلیارد دلاری مدیریت شرکت فراتر رفت. رشد درآمد دلاری نیز از ۳۴ درصد در سه‌ماهه دوم به ۴۱ درصد افزایش یافت. البته بخشی از تفاوت نرخ رشد اسمی فروش به تغییر ارزش دلار تایوان مربوط است. سه موتور اصلی رشد ۱. رونق تقاضای هوش مصنوعی شرکت‌هایی مانند انویدیا و اپل برای تولید تراشه‌های پیشرفته خود به فناوری ساخت تی‌اس‌ام‌سی متکی هستند. افزایش سرمایه‌گذاری در مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی، سفارش تولید تراشه را بالا برده و موقعیت شرکت را در بازار تقویت کرده است. ۲. توسعه فناوری دو نانومتری تی‌اس‌ام‌سی تولید فناوری دو نانومتری را با سرعت بیشتری گسترش داده است. این فناوری می‌تواند به ساخت تراشه‌هایی با کارایی بالاتر و مصرف انرژی کمتر کمک کند. قیمت‌گذاری بالاتر محصولات جدید نیز ظرفیت جبران بخشی از هزینه‌های اولیه تولید را دارد؛ هرچند افزایش سریع تولید به‌تنهایی تضمین‌کننده رشد حاشیه سود نیست. ۳. افزایش ظرفیت و قیمت محصولات شرکت برای پاسخ‌گویی به تقاضا، سرمایه‌گذاری سنگینی در ظرفیت تولید انجام داده و برنامه توسعه کارخانه‌های خود در آمریکا را دنبال می‌کند. همچنین گزارش‌ها از افزایش تدریجی قیمت تراشه‌ها حکایت دارند. ترکیب رشد حجم تولید و قیمت فروش می‌تواند درآمد را تقویت کند، اما هزینه سرمایه‌گذاری و استهلاک تجهیزات همچنان متغیرهای مهمی خواهند بود. “ «نقطه قوت تی‌اس‌ام‌سی صرفاً قرارگرفتن در مسیر رشد هوش مصنوعی نیست؛ بلکه مالکیت یک گلوگاه صنعتی حیاتی در زنجیره تولید تراشه‌های پیشرفته است. بااین‌حال، رشد سریع درآمد نباید با بازده تضمین‌شده سهام اشتباه گرفته شود. سرمایه‌گذاری سنگین، تمرکز جغرافیایی و احتمال تغییر چرخه تقاضا می‌توانند بخشی از مزیت‌های شرکت را خنثی کنند. ارزیابی حرفه‌ای این سهم مستلزم بررسی هم‌زمان حاشیه سود، جریان نقد آزاد، بازده سرمایه‌گذاری‌های جدید و قیمت پرداختی در بازار است.» بابک شیری چرا این شرکت مزیت رقابتی دارد؟ مزیت اصلی تی‌اس‌ام‌سی، توانایی تولید انبوه تراشه‌های پیشرفته در مقیاسی است که رقابت با آن دشوار است. درآمد بالا امکان سرمایه‌گذاری بیشتر در پژوهش، توسعه فناوری و ظرفیت تولید را فراهم می‌کند و همین چرخه، برتری شرکت را تقویت می‌کند. از سوی دیگر، تی‌اس‌ام‌سی به یک طراح خاص تراشه وابسته نیست. چه انویدیا سهم بیشتری از بازار داشته باشد و چه شرکت‌های بزرگ فناوری به سمت تراشه‌های اختصاصی حرکت کنند، تولیدکنندگان مختلف همچنان می‌توانند به خدمات این شرکت نیاز داشته باشند. مدیریت، رشد متوسط سالانه ۲۵ درصدی فروش بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۹ را هدف‌گذاری کرده است. همچنین در زمان انتشار مقاله، سهام شرکت با نسبت قیمت به سود حدود ۲۷ معامله می‌شد؛ سطحی که نویسنده مقاله در مقایسه با چشم‌انداز رشد، جذاب ارزیابی کرده است. جمع‌بندی تی‌اس‌ام‌سی از هم‌زمانی رشد تقاضای هوش مصنوعی، پیشرفت فناوری ساخت و افزایش ظرفیت تولید بهره می‌برد. بااین‌حال، تداوم رشد درآمد به حفظ تقاضا، کنترل هزینه‌ها، اجرای موفق سرمایه‌گذاری‌ها و مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیکی وابسته است. نسبت قیمت به سود نیز به‌تنهایی برای تعیین ارزندگی سهام کافی نیست. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

رشد سریع هوش مصنوعی، تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته را به یکی از مهم‌ترین محرک‌های بازار نیمه‌رساناها تبدیل کرده است. در این میان، اس‌کی هاینیکس و شرکت ساخت نیمه‌رسانای تایوان یا TSMC، دو بازیگر مهم زنجیره تأمین زیرساخت‌های محاسباتی جهان هستند؛ اما مدل کسب‌وکار و ارزش‌گذاری آنها تفاوت قابل توجهی دارد. در یک نگاه درآمد اس‌کی هاینیکس در سال مالی ۲۰۲۵ به حدود ۷۲.۳ میلیارد دلار رسید و سود خالص آن نزدیک به ۳۲ میلیارد دلار بود. درآمد TSMC در همین دوره حدود ۱۲۱.۳ میلیارد دلار و سود خالص آن حدود ۵۴.۷ میلیارد دلار گزارش شد. نسبت قیمت به سود پیش‌بینی‌شده اس‌کی هاینیکس حدود ۷.۷ برابر و برای TSMC حدود ۲۸ برابر است. TSMC با تنوع بیشتر مشتریان و نقش کلیدی در تولید تراشه‌های پیشرفته، از دیدگاه گزارش حاضر گزینه‌ای باثبات‌تر برای سرمایه‌گذاری بلندمدت محسوب می‌شود. اس‌کی هاینیکس در حوزه حافظه‌های پیشرفته، به‌ویژه حافظه با پهنای باند بالا، جایگاه قدرتمندی دارد؛ در حالی که TSMC به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه جهان، محصولات شرکت‌های مختلف فناوری را تولید می‌کند. همین تفاوت باعث شده مقایسه این دو سهم در سال ۲۰۲۶ بیش از آنکه صرفاً مقایسه دو شرکت تراشه‌ساز باشد، به بررسی دو بخش متفاوت از زنجیره ارزش هوش مصنوعی تبدیل شود. شاخص SK Hynix TSMC قیمت سهام ۱۷۸.۲۵ دلار ۴۷۲.۲۰ دلار تغییر روزانه ۲.۳۶٪- ۲.۰۹٪- ارزش بازار ۱.۳ تریلیون دلار ۲.۴ تریلیون دلار محدوده ۵۲ هفته ۱۲۴.۸۰ تا ۱۹۹.۸۷ دلار ۲۶۶.۸۲ تا ۴۸۷.۴۷ دلار حاشیه سود ناخالص ۷۵.۶۳٪ ۶۳.۰۸٪ نسبت P/E ۱۱.۴۸ ۳۴.۰۸ EPS (TTM) ۱۵.۴۰ دلار ۱۳.۸۶ دلار سود نقدی و بازده — ۳.۷۷ دلار (۰.۸۰٪) منبع: داده‌های بازار اس‌کی هاینیکس؛ برنده موج حافظه هوش مصنوعی اس‌کی هاینیکس یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تراشه‌های حافظه در جهان است و بخش مهمی از فعالیت آن به حافظه‌های پویای دسترسی تصادفی، حافظه‌های فلش و به‌ویژه حافظه با پهنای باند بالا اختصاص دارد. اهمیت این محصولات با گسترش هوش مصنوعی به‌شدت افزایش یافته است. سامانه‌های هوش مصنوعی برای پردازش حجم عظیمی از داده به حافظه‌های سریع و پرظرفیت نیاز دارند و همین مسئله تقاضا برای محصولات پیشرفته اس‌کی هاینیکس را افزایش داده است. در سال مالی ۲۰۲۵، درآمد شرکت به حدود ۷۲.۳ میلیارد دلار رسید که رشدی نزدیک به ۴۷ درصد نسبت به سال قبل محسوب می‌شود. سود خالص نیز به حدود ۳۲ میلیارد دلار رسید و حاشیه سود خالص شرکت به حدود ۴۴ درصد افزایش یافت. از نظر مالی، وضعیت ترازنامه نیز نسبتاً قدرتمند است. نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام حدود ۰.۲ برابر و نسبت جاری حدود ۱.۹ برابر بوده است. جریان نقد آزاد شرکت نیز در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۸.۵ میلیارد دلار رسید. با این حال، نقطه ضعف مهم اس‌کی هاینیکس، ماهیت چرخه‌ای بازار حافظه است. افزایش سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی می‌تواند قیمت حافظه و سودآوری شرکت را بالا ببرد، اما کاهش سرعت سرمایه‌گذاری شرکت‌های فناوری ممکن است به مازاد ظرفیت، افت قیمت حافظه و کاهش حاشیه سود منجر شود. TSMC؛ ستون تولید تراشه‌های پیشرفته TSMC مدل متفاوتی دارد. این شرکت یک تولیدکننده قراردادی تراشه است و برخلاف بسیاری از شرکت‌های نیمه‌رسانا، محصولات اصلی خود را بر اساس طراحی مشتریان تولید می‌کند. این ساختار به TSMC اجازه داده است با طیف گسترده‌ای از شرکت‌های فناوری در صنایع مختلف همکاری کند؛ از پردازنده‌های پیشرفته و تلفن‌های هوشمند گرفته تا خودرو و سامانه‌های محاسباتی مرتبط با هوش مصنوعی. در سال مالی ۲۰۲۵، درآمد TSMC حدود ۱۲۱.۳ میلیارد دلار و سود خالص آن حدود ۵۴.۷ میلیارد دلار بود. حاشیه سود خالص نیز به حدود ۴۵ درصد رسید. از نظر نقدینگی، نسبت جاری شرکت حدود ۲.۵ برابر و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام حدود ۰.۲ برابر بوده است. جریان نقد آزاد TSMC نیز با حدود ۳۴.۶ میلیارد دلار تقریباً دو برابر اس‌کی هاینیکس بود. مزیت مهم TSMC این است که رشد آن تنها به بازار حافظه وابسته نیست. افزایش تقاضا برای تراشه‌های سه نانومتری و پنج نانومتری، پردازنده‌ها و تراشه‌های مورد استفاده در زیرساخت هوش مصنوعی می‌تواند همچنان محرک رشد این شرکت باشد. ارزش‌گذاری؛ تفاوت بزرگ دو سهم یکی از جذاب‌ترین نکات این مقایسه، اختلاف ارزش‌گذاری دو شرکت است. شاخص ارزش‌گذاری SK Hynix TSMC Forward P/E ۷.۷ برابر ۲۸.۰ برابر نسبت P/S ۹.۸ برابر ۱۷.۵ برابر منبع: داده‌های بازار اس‌کی هاینیکس از نظر چندبرابرهای ارزش‌گذاری ارزان‌تر به نظر می‌رسد، اما بازار برای TSMC به دلیل جایگاه منحصربه‌فرد آن در تولید تراشه‌های پیشرفته، حق ارزش‌گذاری بیشتری قائل شده است. “ «به نظر من، جذابیت اس‌کی هاینیکس بیشتر در قیمت‌گذاری پایین و اهرم مستقیم آن نسبت به چرخه سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی نهفته است، اما همین ویژگی می‌تواند در دوره معکوس چرخه به نقطه ضعف تبدیل شود. در مقابل، TSMC اگرچه با چندبرابرهای بالاتری معامله می‌شود، اما موقعیت آن در قلب زنجیره تولید تراشه‌های پیشرفته، تنوع کاربردها و توان بالاتر تولید جریان نقد آزاد، کیفیت درآمد آن را برای سرمایه‌گذار بلندمدت متمایز می‌کند. بنابراین، در شرایط فعلی من برتری TSMC را نه به دلیل ارزان‌تر بودن، بلکه به دلیل عمق مزیت رقابتی، تنوع تقاضا و قابلیت تبدیل رشد صنعت به جریان نقد پایدار می‌دانم؛ در حالی که اس‌کی هاینیکس بیشتر گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری با ریسک چرخه‌ای بالاتر و حساسیت بیشتر به تداوم رونق هوش مصنوعی است.» بابک شیری ریسک‌های متفاوت؛ حافظه در برابر ژئوپلیتیک ریسک اصلی اس‌کی هاینیکس به چرخه بازار حافظه بازمی‌گردد. اگر تقاضای هوش مصنوعی کاهش یابد یا تولیدکنندگان حافظه ظرفیت خود را بیش از اندازه افزایش دهند، قیمت محصولات و قدرت قیمت‌گذاری شرکت می‌تواند تحت فشار قرار گیرد. در مورد TSMC، ریسک ژئوپلیتیک اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش عمده ظرفیت تولید پیشرفته آن در تایوان متمرکز است. علاوه بر این، توسعه کارخانه‌های جدید در آمریکا و سایر مناطق به سرمایه‌گذاری چندمیلیارددلاری نیاز دارد. با این حال، همین گسترش جغرافیایی می‌تواند در بلندمدت به کاهش بخشی از ریسک تمرکز تولید کمک کند. جمع‌بندی هر دو شرکت از رشد سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی بهره می‌برند، اما مسیر آنها متفاوت است. اس‌کی هاینیکس از تقاضای فزاینده برای حافظه‌های پیشرفته سود می‌برد و ارزش‌گذاری پایین‌تری دارد، در حالی که TSMC به دلیل جایگاه خود در تولید تراشه‌های پیشرفته، تنوع مشتریان و جریان نقد آزاد بالاتر، مدل کسب‌وکار متنوع‌تری ارائه می‌کند. برای سرمایه‌گذاری در سال ۲۰۲۶، مسئله اصلی انتخاب میان ارزش‌گذاری پایین‌تر اس‌کی هاینیکس و مزیت ساختاری TSMC است. اگر رونق هوش مصنوعی و تقاضای حافظه با شدت فعلی ادامه پیدا کند، اس‌کی هاینیکس می‌تواند از افزایش قیمت و تقاضای حافظه بهره زیادی ببرد؛ اما در افق بلندمدت، تنوع فعالیت و نقش حیاتی TSMC در زنجیره تولید تراشه‌های پیشرفته، مزیتی مهم برای این شرکت ایجاد می‌کند. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

رقابت جهانی بر سر تراشه‌های پیشرفته دیگر تنها به شرکت‌هایی مانند انویدیا و اینتل محدود نمی‌شود. در پشت پرده این صنعت، دو شرکت قرار دارند که بخش مهمی از زیرساخت فناوری تراشه‌های نسل جدید را در اختیار گرفته‌اند: شرکت تولیدکننده تراشه تایوان یا TSMC و شرکت هلندی ASML. در یک نگاه  TSMC در سه‌ماهه دوم حدود ۷۲.۵ درصد از درآمد جهانی صنعت تولید قراردادی تراشه را در اختیار داشت.  انویدیا تقریباً تمام تولید تراشه‌های پیشرفته خود را به TSMC برون‌سپاری می‌کند و اپل نیز از مشتریان مهم این شرکت است.  ASML تنها تولیدکننده دستگاه‌های پیشرفته لیتوگرافی فرابنفش شدید است که برای ساخت تراشه‌های نسل جدید اهمیت حیاتی دارند.  وابستگی صنعت تراشه به این دو شرکت، جایگاه آنها را در زنجیره جهانی هوش مصنوعی و محاسبات پیشرفته تقویت کرده است. TSMC در قلب زنجیره تولید تراشه‌های پیشرفته قرار دارد و بخش بزرگی از تراشه‌هایی را تولید می‌کند که شرکت‌هایی مانند انویدیا، اپل و دیگر طراحان بزرگ نیمه‌رسانا به بازار عرضه می‌کنند. در سوی دیگر، ASML ماشین‌آلاتی را تولید می‌کند که برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان ضروری هستند؛ به‌ویژه دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید که امکان ایجاد مدارهای بسیار ریز روی سطح تراشه را فراهم می‌کنند. به همین دلیل، اهمیت این دو شرکت تنها به درآمد یا سهم بازار آنها محدود نمی‌شود. TSMC ظرفیت تولید و مقیاس کم‌رقیب دارد و ASML فناوری‌ای در اختیار دارد که جایگزین کردن آن در کوتاه‌مدت بسیار دشوار است. TSMC؛ قدرتی که از مقیاس تولید می‌آید TSMC یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره جهانی تراشه است. بسیاری از شرکت‌های فناوری بزرگ، طراحی تراشه را خودشان انجام می‌دهند اما ساخت فیزیکی آن را به شرکت‌هایی مانند TSMC می‌سپارند. یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها، انویدیا است. این شرکت طراحی تراشه‌های پیشرفته پردازنده‌های گرافیکی خود را انجام می‌دهد، اما تولید آنها به طور عمده توسط TSMC انجام می‌شود. این رابطه اهمیت زیادی دارد، زیرا تولید تراشه‌های پیشرفته تنها به داشتن یک طراحی مناسب محدود نمی‌شود. ساخت چنین تراشه‌هایی نیازمند کارخانه‌های بسیار پیچیده، تجهیزات گران‌قیمت، دانش فنی انباشته و توانایی تولید در مقیاس بالا است. TSMC دقیقاً در همین نقطه مزیت خود را ایجاد کرده است. این شرکت نه‌تنها جزو نخستین تولیدکنندگان فناوری‌های ساخت جدید است، بلکه توانایی تبدیل این فناوری به تولید انبوه را نیز دارد. همین مسئله باعث شده فاصله میان TSMC و بسیاری از رقبای آن صرفاً یک فاصله فناورانه نباشد؛ بلکه ترکیبی از فناوری، سرمایه، تجربه تولید و مقیاس عملیاتی باشد. در سه‌ماهه دوم، برآوردها نشان می‌دهد TSMC حدود ۷۲.۵ درصد از درآمد جهانی صنعت تولید قراردادی تراشه را در اختیار داشته است. چنین سهمی نشان می‌دهد که حتی اگر مشتریان بزرگ TSMC بخواهند تولید خود را به شرکت دیگری منتقل کنند، پیدا کردن جایگزینی که بتواند تراشه‌های پیچیده را با همان کیفیت، حجم و سرعت تولید کند، آسان نیست. نکته جالب‌تر اینکه حتی اینتل، که یکی از رقبای اصلی TSMC در صنعت تراشه محسوب می‌شود، در برخی موارد برای تولید بخشی از تراشه‌های خود از ظرفیت TSMC استفاده می‌کند. این مسئله نشان می‌دهد مزیت TSMC تنها به مشتریان کوچک یا شرکت‌هایی که فاقد زیرساخت تولید هستند محدود نمی‌شود؛ بلکه حتی شرکت‌های بزرگ صنعت نیز ممکن است برای دسترسی به ظرفیت تولید پیشرفته به آن نیاز داشته باشند. چرا مزیت TSMC به‌سادگی قابل تکرار نیست؟ ساخت یک کارخانه جدید تولید تراشه صرفاً با سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری امکان‌پذیر نیست. شرکت‌ها باید تجهیزات پیچیده، نیروی انسانی متخصص، زنجیره تأمین گسترده و فرایندهای تولیدی بسیار دقیق را هم‌زمان ایجاد کنند. از سوی دیگر، تجربه تولید نیز اهمیت زیادی دارد. افزایش بازده تولید تراشه‌های پیشرفته فرایندی زمان‌بر است و کوچک‌ترین خطا می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد. TSMC طی دهه‌ها توانسته این دانش را انباشته کند و هم‌زمان با توسعه فناوری‌های جدید، ظرفیت تولید خود را نیز افزایش دهد. به همین دلیل، مزیت رقابتی این شرکت ترکیبی از پیشتازی فناورانه و توانایی تولید در مقیاس بسیار بزرگ است؛ ترکیبی که ایجاد آن برای رقبای جدید بسیار دشوار خواهد بود. ASML؛ شرکتی که صنعت تراشه به تجهیزات آن نیاز دارد اگر TSMC یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان تراشه‌های پیشرفته است، ASML یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان تجهیزات مورد استفاده در ساخت این تراشه‌هاست. این شرکت هلندی دستگاه‌های بسیار پیچیده‌ای تولید می‌کند که در فرایند ساخت تراشه به کار می‌روند. مهم‌ترین آنها دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید یا EUV هستند. این دستگاه‌ها برای ایجاد الگوهای بسیار ریز مدارهای الکترونیکی روی سطح تراشه استفاده می‌شوند. در نسل‌های پیشرفته تراشه، فاصله میان بخش‌های مختلف مدار می‌تواند به حدود ۲ نانومتر برسد. اهمیت ASML در همین‌جا مشخص می‌شود: بدون دسترسی به تجهیزات پیشرفته این شرکت، تولید بسیاری از تراشه‌های پیشرفته امروزی با فناوری‌های موجود بسیار دشوار یا حتی غیرممکن خواهد بود اما مزیت ASML تنها به محصول نهایی آن محدود نیست. ساخت چنین دستگاه‌هایی نتیجه دهه‌ها تحقیق، توسعه فناوری، همکاری با شرکت‌های مختلف و ایجاد یک زنجیره تأمین تخصصی است. به همین دلیل، ایجاد رقیبی برای ASML نه‌تنها به سرمایه هنگفت، بلکه به سال‌ها تحقیق و توسعه و مجموعه‌ای از دانش فنی و صنعتی نیاز دارد. “ «در تحلیل زنجیره ارزش هوش مصنوعی، تمرکز بازار معمولاً روی نام‌هایی مانند انویدیا قرار می‌گیرد، اما بخش قابل توجهی از قدرت اقتصادی این صنعت در لایه‌های زیرساختی‌تر شکل می‌گیرد. TSMC و ASML نمونه‌ای از همین لایه هستند؛ شرکت‌هایی که مزیت آنها نه صرفاً در فروش یک محصول پرتقاضا، بلکه در دشواری جایگزین کردن زیرساخت، دانش فنی و ظرفیت تولیدشان نهفته است. از این منظر، اهمیت این دو شرکت را باید فراتر از چرخه فعلی هوش مصنوعی دید؛ زیرا هر نسل جدید از تراشه‌های پیشرفته، پیش از آنکه به محصول نهایی تبدیل شود، به فناوری ساخت و تجهیزات تولید نیاز دارد. همین وابستگی ساختاری است که می‌تواند برای TSMC و ASML یک مزیت رقابتی بلندمدت ایجاد کند، هرچند برای ارزیابی جذابیت سهام آنها همچنان باید فاصله میان کیفیت کسب‌وکار و قیمت بازار را به‌دقت سنجید.» بابک شیری دو سنگر در زنجیره هوش مصنوعی رشد هوش مصنوعی تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. پردازش مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی به تراشه‌های قدرتمند و زیرساخت محاسباتی گسترده نیاز دارد و همین مسئله اهمیت شرکت‌هایی را که در زنجیره تولید این تراشه‌ها قرار دارند، بیشتر کرده است. TSMC از یک سو تراشه‌های پیشرفته مورد نیاز بسیاری از شرکت‌های فناوری را تولید می‌کند و ASML از سوی دیگر تجهیزات لازم برای تولید نسل جدید این تراشه‌ها را فراهم می‌کند. به همین دلیل، جایگاه این دو شرکت تا حدی مستقل از موفقیت یک طراح تراشه خاص است. اگر در آینده یک شرکت طراحی تراشه قدرتمندتری از انویدیا ایجاد کند، همچنان به زیرساخت تولید نیاز خواهد داشت. همین موضوع درباره فناوری ساخت تراشه نیز صادق است. این ویژگی می‌تواند به TSMC و ASML اجازه دهد از رشد کلی صنعت تراشه و هوش مصنوعی بهره‌مند شوند، بدون آنکه موفقیت آنها کاملاً به یک محصول یا یک مشتری خاص وابسته باشد. ارزش‌گذاری؛ نقطه‌ای که سرمایه‌گذار باید دقت کند قدرت رقابتی این دو شرکت به معنای آن نیست که قیمت سهام آنها همیشه جذاب است. تقاضای بالا برای سهام TSMC و ASML در سال‌های گذشته باعث شده ارزش‌گذاری آنها در مقاطعی افزایش پیدا کند. بنابراین برای سرمایه‌گذار، تنها شناسایی یک شرکت با مزیت رقابتی کافی نیست و قیمت پرداخت‌شده نیز اهمیت دارد. در مقایسه میان این دو شرکت، نسبت قیمت به سود آینده ASML در مقطع مورد بررسی بالاتر از TSMC قرار دارد. با این حال، ارزش‌گذاری هیچ‌کدام لزوماً از میانگین چندساله خود فاصله‌ای غیرعادی ندارد. در نتیجه، تحلیل این دو سهم باید هم‌زمان دو سؤال را پاسخ دهد: آیا مزیت رقابتی شرکت پایدار است؟ و آیا قیمت بازار در برابر این مزیت بیش از حد افزایش یافته است؟ جمع‌بندی TSMC و ASML در دو بخش متفاوت اما به‌شدت به‌هم‌پیوسته از صنعت تراشه فعالیت می‌کنند. TSMC با تکیه بر فناوری تولید پیشرفته، ظرفیت عظیم و سهم حدود ۷۲.۵ درصدی از درآمد جهانی تولید قراردادی تراشه، یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان نیمه‌رسانا در جهان است. ASML نیز در سوی دیگر زنجیره قرار دارد و با در اختیار داشتن فناوری ساخت دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید، نقش مهمی در امکان‌پذیر شدن تولید تراشه‌های پیشرفته ایفا می‌کند. مزیت این دو شرکت از یک عامل واحد ایجاد نشده است. در مورد TSMC، مقیاس تولید، تجربه، سرمایه‌گذاری و توانایی حرکت سریع به سمت فناوری‌های جدید اهمیت دارد؛ در مورد ASML نیز دانش فنی، مالکیت فکری، تجربه چنددهه‌ای و پیچیدگی زنجیره تأمین موانع بزرگی برای ورود رقبا ایجاد کرده‌اند. در نهایت، رشد صنعت هوش مصنوعی و افزایش تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته می‌تواند برای هر دو شرکت فرصت‌های بلندمدتی ایجاد کند؛ اما همانند هر سرمایه‌گذاری دیگری، کیفیت کسب‌وکار به‌تنهایی کافی نیست و ارزش‌گذاری نیز باید در کنار آن بررسی شود. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

رونق هوش مصنوعی تنها به شرکت‌هایی مانند انویدیا، مایکروسافت و دیگر طراحان تراشه‌های پردازشی محدود نمی‌شود؛ در پشت این موج، صنعتی قرار دارد که وظیفه تبدیل طراحی‌های پیچیده به تراشه‌های واقعی را بر عهده دارد. کارخانه‌های تولید تراشه یا همان شرکت‌های تولیدکننده نیمه‌رسانا، به یکی از گلوگاه‌های اصلی زنجیره تأمین فناوری تبدیل شده‌اند و توانایی آنها برای تولید انبوه تراشه‌های پیشرفته می‌تواند مستقیماً سرعت توسعه هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد. در یک نگاه TSMC حدود ۷۲.۵ درصد از بازار جهانی تولید قراردادی تراشه را در اختیار دارد.  درآمد TSMC در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ۴۰.۲ میلیارد دلار رسید و حاشیه عملیاتی آن ۶۰.۳ درصد بود.  تولید نسل ۱۸A اینتل در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۲۵ درصد بالاتر از هدف شرکت قرار گرفت.  اینتل برای بازگشت به بازار تولید قراردادی باید فناوری ۱۴A را به‌موقع توسعه داده و مشتریان بزرگ خارجی جذب کند. در این میان، TSMC با در اختیار داشتن حدود ۷۲.۵ درصد از بازار جهانی تولید قراردادی تراشه فاصله قابل توجهی با رقبا دارد. در سوی دیگر، اینتل که سال‌ها یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تراشه جهان بود، تلاش می‌کند با احیای بخش تولید قراردادی خود، بخشی از این بازار را پس بگیرد و به رقیبی جدی برای TSMC تبدیل شود. رقابت این دو شرکت صرفاً بر سر سهم بازار نیست؛ بلکه بخشی از رقابت گسترده‌تر برای کنترل زیرساخت محاسبات نسل آینده محسوب می‌شود. چرا کارخانه‌های تولید تراشه به گلوگاه هوش مصنوعی تبدیل شده‌اند؟ انویدیا، شرکت پیشرو در تولید تراشه‌های هوش مصنوعی، طراحی پردازنده‌های خود را انجام می‌دهد؛ اما ساخت فیزیکی این تراشه‌ها در کارخانه‌های متعلق به شرکت‌های تولیدکننده نیمه‌رسانا انجام می‌شود. فرآیند تولید تراشه بسیار پیچیده‌تر از طراحی آن است. میلیاردها ترانزیستور باید روی قطعه‌ای از سیلیکون که اندازه آن می‌تواند از ناخن انسان نیز کوچک‌تر باشد، با دقتی در مقیاس نانومتر ایجاد شوند. هر نسل جدید فناوری ساخت نیز امکان قرار دادن ترانزیستورهای بیشتری روی تراشه را فراهم می‌کند و معمولاً به افزایش توان پردازشی و بهبود مصرف انرژی منجر می‌شود. در حال حاضر، پیشرفته‌ترین فناوری‌های تولید به سمت نسل‌های ۲ نانومتری حرکت کرده‌اند و تولید فناوری‌های حدود ۱.۶ نانومتری نیز در حال نزدیک شدن به مرحله تجاری است. اما تنها تعداد محدودی از کارخانه‌های جهان توانایی تولید تراشه در این سطح را دارند. این فرآیند به تجهیزات فوق‌پیشرفته لیتوگرافی فرابنفش شدید، اتاق‌های پاک بسیار دقیق، سرمایه‌گذاری ده‌ها میلیارد دلاری و دانش فنی انباشته‌شده طی چند دهه نیاز دارد. به همین دلیل، اگر تقاضا برای تراشه‌های هوش مصنوعی به‌سرعت افزایش یابد، نمی‌توان به‌سادگی کارخانه‌های جدیدی ایجاد کرد و ظرفیت تولید را در مدت کوتاهی افزایش داد. همین محدودیت، تولیدکنندگان پیشرفته تراشه را به یکی از مهم‌ترین نقاط قدرت در زنجیره هوش مصنوعی تبدیل کرده است. اینتل؛ از تولید داخلی تا تلاش برای تبدیل شدن به تولیدکننده جهانی اینتل از گذشته یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تراشه جهان بوده است، اما مدل سنتی این شرکت با مفهوم تولید قراردادی مدرن تفاوت داشت. اینتل عمدتاً تراشه‌هایی را طراحی و تولید می‌کرد که خودش به بازار عرضه می‌کرد. در مقابل، شرکت‌هایی مانند TSMC از ابتدا کارخانه‌های خود را در اختیار طراحان مختلف تراشه قرار دادند تا محصولات آنها را تولید کنند. اینتل در سال‌های اخیر تلاش کرده این مدل را تغییر دهد. این راهبرد در دوره مدیریت پت گلسینگر با عنوان «مدل یکپارچه تولید دوم» دنبال شد و هدف آن تبدیل بخش تولید اینتل به یک کسب‌وکار مستقل و ارائه خدمات تولید به مشتریان خارجی بود اما اجرای این برنامه هزینه سنگینی به شرکت تحمیل کرد. سرمایه‌گذاری گسترده در کارخانه‌های جدید و فناوری‌های پیشرفته، هم‌زمان با کاهش تقاضا برای رایانه‌های شخصی، فشار زیادی بر وضعیت مالی اینتل وارد کرد. در ادامه، گلسینگر در دسامبر ۲۰۲۴ از سمت خود کنار رفت و لیپ‌بو تان مدیریت شرکت را بر عهده گرفت. رویکرد جدید، تمرکز بیشتری بر کاهش هزینه‌ها، کنترل سرمایه‌گذاری و بررسی دقیق‌تر توجیه اقتصادی توسعه ظرفیت تولید داشت. فناوری ۱۸A؛ آزمون مهم اینتل مهم‌ترین بخش برنامه بازگشت اینتل، فناوری ساخت ۱۸A است. فناوری ساخت را می‌توان نسل جدید قواعد تولید تراشه دانست؛ مجموعه‌ای از استانداردهای فنی که طراحان تراشه باید هنگام طراحی محصول خود رعایت کنند. اینتل فناوری ۱۸A را در سال ۲۰۲۵ وارد بازار کرد و در سال ۲۰۲۶ تولید آن به مقیاس بالاتری رسید. در سه‌ماهه دوم سال، میزان تولید ۱۸A حدود ۲۵ درصد بالاتر از هدف تعیین‌شده بود و نسبت به سه‌ماهه قبل نیز بیش از ۵۰ درصد افزایش داشت. نسخه ارتقایافته این فناوری، یعنی ۱۸A-P، نیز وارد مرحله تولید آزمایشی شده است. این فناوری در صورت تحقق اهداف اعلام‌شده، می‌تواند در مصرف انرژی و عملکرد نسبت به نسل قبلی پیشرفت ایجاد کند. پس از آن، فناوری ۱۴A قرار دارد که اهمیت زیادی برای آینده بخش تولید قراردادی اینتل دارد. نسخه اولیه بسته طراحی آن تکمیل شده و تولید آزمایشی برای سال ۲۰۲۷ و افزایش تولید در مقیاس بالا برای سال ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده است. با این حال، پیشرفت فناوری به‌تنهایی کافی نیست. اینتل باید بتواند مشتریان خارجی بزرگی را متقاعد کند که تولید تراشه‌های حساس خود را به کارخانه‌های این شرکت منتقل کنند. فاصله اینتل با TSMC هنوز بسیار زیاد است در حالی که اینتل در حال بازسازی بخش تولید خود است، TSMC از مزیت چند دهه تجربه در مدل تولید قراردادی برخوردار است. TSMC در سال ۱۹۸۷ تأسیس شد و از ابتدا بر تولید تراشه برای شرکت‌های دیگر تمرکز داشت. همین مدل باعث شد این شرکت به‌تدریج روابط گسترده‌ای با طراحان تراشه، شرکت‌های نرم‌افزاری، تولیدکنندگان تجهیزات و صاحبان فناوری‌های مختلف ایجاد کند. امروز شرکت‌هایی مانند انویدیا، اپل، ای‌ام‌دی، گوگل و برودکام برای تولید بخشی از پیشرفته‌ترین تراشه‌های خود به TSMC وابسته هستند. یکی از مزیت‌های مهم TSMC تنها کارخانه‌های آن نیست؛ بلکه اکوسیستم طراحی و تولید این شرکت است. هزاران قطعه طراحی‌شده و آزموده‌شده در اختیار مشتریان قرار دارد و همین موضوع باعث می‌شود انتقال یک طراحی پیچیده از مرحله ایده به تولید انبوه ساده‌تر و کم‌ریسک‌تر شود. در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، درآمد TSMC به ۴۰.۲ میلیارد دلار رسید و حاشیه عملیاتی شرکت به ۶۰.۳ درصد رسید. فناوری ۳ نانومتری حدود ۳۰ درصد و فناوری ۵ نانومتری حدود ۳۳ درصد از درآمد ویفر این شرکت را تشکیل دادند، در حالی که سهم فناوری ۲ نانومتری در آن فصل حدود ۳ درصد بود. این ترکیب نشان می‌دهد که TSMC تنها به جدیدترین فناوری خود متکی نیست و حتی نسل‌های قبلی نیز همچنان جریان درآمد قدرتمندی برای شرکت ایجاد می‌کنند. نقطه ضعف TSMC؛ وابستگی به تایوان با وجود قدرت عملیاتی TSMC، این شرکت با ریسک‌هایی نیز مواجه است. مهم‌ترین آنها ریسک ژئوپلیتیکی مرتبط با تایوان است. بخش بزرگی از ظرفیت پیشرفته TSMC همچنان در این جزیره قرار دارد و هرگونه اختلال ژئوپلیتیکی می‌تواند پیامدهایی فراتر از خود شرکت داشته باشد. TSMC برای کاهش این وابستگی، سرمایه‌گذاری سنگینی در خارج از تایوان انجام می‌دهد. این شرکت برای سال ۲۰۲۶ سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای خود را به محدوده ۶۰ تا ۶۴ میلیارد دلار افزایش داده و سرمایه‌گذاری گسترده‌تری را نیز برای توسعه ظرفیت تولید در آریزونا در نظر گرفته است اما انتقال تولید به خارج از تایوان ارزان نیست. خود شرکت انتظار دارد کارخانه‌های خارجی در سال‌های ابتدایی چند واحد درصد از حاشیه سود ناخالص آن بکاهند. ریسک دیگر به تمرکز مشتریان مربوط می‌شود. بخش مهمی از رشد فعلی TSMC از شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعی می‌آید و کاهش سرمایه‌گذاری این شرکت‌ها می‌تواند مستقیماً بر رشد TSMC اثر بگذارد. “ «از منظر تحلیلی، جذاب‌ترین بخش این رقابت نه اختلاف سهم بازار امروز، بلکه شکاف میان «ظرفیت فناورانه» و «قدرت اکوسیستم» است. TSMC طی چند دهه مزیتی ساخته که صرفاً با احداث کارخانه جدید قابل تکرار نیست؛ زیرا ارزش آن در شبکه مشتریان، ابزارهای طراحی، قطعات آماده، تجربه تولید و اعتماد شکل‌گرفته در زنجیره تأمین نهفته است. در مقابل، اگر اینتل بتواند ۱۸A و سپس ۱۴A را بدون تأخیر به تولید انبوه برساند و هم‌زمان مشتریان بزرگ خارجی را جذب کند، داستان آن از یک بازسازی پرهزینه به یک تغییر ساختاری در بازار تولید تراشه تبدیل خواهد شد. بنابراین، نقطه تعیین‌کننده برای اینتل دیگر اثبات توانایی ساخت تراشه نیست؛ اثبات توانایی ساخت یک اکوسیستم تولیدی است که مشتریان بزرگ حاضر باشند بخش مهمی از آینده خود را به آن بسپارند.» بابک شیری چرا دولت آمریکا از اینتل حمایت می‌کند؟ در این میان، مسئله تولید تراشه برای آمریکا تنها یک موضوع تجاری نیست؛ بلکه به امنیت زنجیره تأمین فناوری نیز مربوط می‌شود. دولت آمریکا در اوت ۲۰۲۵ توافق کرد با سرمایه‌گذاری ۸.۹ میلیارد دلاری، حدود ۹.۹ درصد از سهام اینتل را در اختیار بگیرد. این سرمایه‌گذاری در کنار حمایت‌های قبلی، تعهد مالی قابل توجهی برای تقویت ظرفیت تولید تراشه در داخل آمریکا ایجاد کرده است. ساخت ظرفیت تولید پیشرفته در خاک آمریکا می‌تواند وابستگی این کشور به تولید آسیایی را کاهش دهد و به همین دلیل، توسعه بخش تولید قراردادی اینتل برای سیاست صنعتی واشنگتن اهمیت پیدا کرده است.  در نتیجه، اینتل تنها یک پروژه تجاری را دنبال نمی‌کند؛ بلکه در نقطه تلاقی فناوری، امنیت زنجیره تأمین و سیاست صنعتی آمریکا قرار گرفته است. اینتل یا TSMC؛ دو نوع متفاوت از سرمایه‌گذاری مقایسه این دو شرکت در واقع مقایسه دو وضعیت متفاوت است. TSMC یک کسب‌وکار بالغ و بسیار سودآور در قلب زنجیره جهانی نیمه‌رساناهاست. این شرکت از مقیاس تولید گسترده، مشتریان بزرگ، فناوری پیشرفته و اکوسیستم تثبیت‌شده برخوردار است؛ در عین حال، در معرض ریسک‌های ژئوپلیتیکی، هزینه توسعه کارخانه‌های خارجی و تمرکز فزاینده تقاضا بر تراشه‌های هوش مصنوعی قرار دارد. اینتل اما داستان متفاوتی دارد. بخش تولید قراردادی این شرکت هنوز به سودآوری نرسیده و در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، با وجود درآمد ۵.۸ میلیارد دلاری بخش تولید، زیان آن حدود ۲.۱ میلیارد دلار بود. از این درآمد، تنها ۲۹۳ میلیون دلار مربوط به مشتریان خارجی بود و بخش عمده آن درآمد داخلی میان بخش‌های مختلف شرکت محسوب می‌شد. بنابراین چالش اصلی اینتل تنها ساخت تراشه نیست؛ بلکه تبدیل ظرفیت تولید به تقاضای خارجی پایدار است. جمع‌بندی رقابت میان اینتل و TSMC در ظاهر رقابت میان دو تولیدکننده تراشه است، اما در واقع به آینده یکی از حیاتی‌ترین زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال مربوط می‌شود. TSMC امروز با سهم حدود ۷۲.۵ درصدی از بازار تولید قراردادی، شبکه گسترده مشتریان و حاشیه عملیاتی بیش از ۶۰ درصد، جایگاه بسیار قدرتمندی دارد. اینتل در سوی دیگر در حال اجرای یک برنامه بازسازی بلندمدت است که موفقیت آن به عملکرد فناوری‌های ۱۸A و ۱۴A، کنترل هزینه‌ها و جذب مشتریان بزرگ خارجی وابسته خواهد بود. در نهایت، مسیر اینتل هنوز به نقطه اثبات کامل نرسیده است. حتی اگر فناوری‌های جدید این شرکت مطابق برنامه پیش بروند، تبدیل شدن آنها به ظرفیت تجاری سودآور نیازمند عبور از یک مرحله دشوار دیگر است: جلب اعتماد طراحان بزرگ تراشه و تبدیل آنها به مشتریان پایدار. در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.

دو شرکت TSMC و ASML در قلب زنجیره جهانی تولید تراشه قرار دارند، اما نقش آنها در این صنعت کاملاً متفاوت است. TSMC بزرگ‌ترین تولیدکننده قراردادی تراشه در جهان است و برای تقریباً تمام شرکت‌های بزرگ فناوری تراشه تولید می‌کند؛ در مقابل، ASML تنها شرکت جهان است که فناوری ساخت ماشین‌های پیشرفته لیتوگرافی فرابنفش شدید یا EUV را در اختیار دارد. در یک نگاه TSMC و ASML هر دو از ستون‌های اصلی صنعت تراشه و موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی هستند، اما نقش متفاوتی در این زنجیره دارند. ASML با انحصار فناوری EUV مزیتی کم‌نظیر دارد، اما درآمد آن نسبت به چرخه سرمایه‌گذاری صنعت تراشه نوسان بیشتری دارد. TSMC با ارزش بازار ۲.۲ تریلیون دلار، حاشیه سود ناخالص ۶۳.۰۸ درصدی و رشد سریع‌تر، از نظر بنیادی عملکرد قوی‌تری نشان می‌دهد. با وجود فناوری انحصاری ASML، TSMC به دلیل رشد بالاتر، ارزش‌گذاری مناسب‌تر و چشم‌انداز تقاضای پایدارتر، انتخاب جذاب‌تری برای سرمایه‌گذاری بلندمدت است. هر دو شرکت از رونق سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی سود برده‌اند و سهام آنها طی سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است. با این حال، تفاوت در سرعت رشد، ارزش‌گذاری و پایداری مدل کسب‌وکار باعث می‌شود انتخاب میان این دو شرکت چندان ساده نباشد. ASML؛ انحصاری که به‌سادگی قابل تکرار نیست ASML یکی از منحصربه‌فردترین شرکت‌های صنعت فناوری است. این شرکت ماشین‌های لیتوگرافی EUV را تولید می‌کند؛ تجهیزاتی عظیم و فوق‌العاده پیچیده که قیمت هر دستگاه آنها به صدها میلیون دلار می‌رسد و نصب و راه‌اندازی آنها نیز به یک زنجیره تأمین تخصصی نیاز دارد. این ماشین‌ها وظیفه دارند الگوهای بسیار ظریف مدارهای الکترونیکی را روی تراشه ایجاد کنند. اهمیت فناوری ASML زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم نسل پیشرفته تراشه‌های TSMC اکنون به فناوری ۲ نانومتری رسیده است؛ در حالی که ضخامت موی انسان حدود ۸۰ هزار تا ۱۰۰ هزار نانومتر است. به همین دلیل، ASML از یک مزیت رقابتی بسیار قدرتمند برخوردار است. هیچ شرکت دیگری در جهان در حال حاضر فناوری مشابهی برای تولید ماشین‌های EUV در اختیار ندارد. هرچه ظرفیت تولید تراشه در جهان افزایش پیدا کند، تقاضا برای تجهیزات ASML نیز بیشتر می‌شود. سرمایه‌گذاری عظیم شرکت‌های فناوری در هوش مصنوعی دقیقاً چنین شرایطی را ایجاد کرده است. با این حال، کسب‌وکار ASML نسبت به TSMC نوسان بیشتری دارد. اگر شرکت‌های تولیدکننده تراشه پس از یک دوره افزایش ظرفیت، سرمایه‌گذاری خود را کاهش دهند، سفارش ماشین‌های جدید نیز می‌تواند برای مدتی افت کند. TSMC؛ برنده زنجیره تولید تراشه TSMC در نقطه دیگری از زنجیره صنعت قرار دارد. این شرکت طراحی تراشه‌های مشتریان خود را دریافت کرده و آنها را در مقیاس بسیار بزرگ تولید می‌کند. فرآیند تولید تراشه شامل صدها مرحله پیچیده است، اما مدل کسب‌وکار TSMC در نهایت به یک اصل ساده وابسته است: هرچه تقاضا برای تراشه افزایش پیدا کند، ظرفیت تولید و درآمد شرکت نیز بیشتر می‌شود. در شرایط کنونی، این دقیقاً همان چیزی است که در حال رخ دادن است. رشد هوش مصنوعی به سرمایه‌گذاری گسترده در مراکز داده، پردازنده‌های پیشرفته و زیرساخت‌های محاسباتی منجر شده و TSMC یکی از اصلی‌ترین شرکت‌هایی است که از این روند سود می‌برد. نکته مهم‌تر اینکه مدیرعامل شرکت انتظار دارد تقاضای تراشه‌های مرتبط با هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۹ و حتی ۲۰۳۰ در سطوح بالایی باقی بماند. این موضوع افق رشد TSMC را بسیار فراتر از موج فعلی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی می‌برد. انحصار ASML در برابر رشد TSMC اگر تنها مزیت فناوری را معیار قرار دهیم، ASML انتخاب قدرتمندی است. انحصار فناوری EUV مانعی بسیار بزرگ برای ورود رقبا ایجاد کرده و شرکت‌های بزرگی مانند TSMC برای تولید نسل‌های پیشرفته تراشه به تجهیزات این شرکت وابسته‌اند. اما سرمایه‌گذاری فقط به کیفیت فناوری یک شرکت محدود نمی‌شود. TSMC نیز از تجهیزات ASML استفاده می‌کند و سپس از آنها برای تولید تراشه بهره می‌گیرد. بنابراین، اگر تقاضای تراشه افزایش پیدا کند، TSMC می‌تواند مستقیماً از رشد بازار نهایی سود ببرد؛ در حالی که ASML بیشتر از افزایش سرمایه‌گذاری تولیدکنندگان تراشه در ظرفیت‌های جدید سود می‌برد. از این منظر، مدل TSMC می‌تواند در بلندمدت پایدارتر باشد. حتی پس از پایان بخشی از موج سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی نیز ممکن است فناوری‌های جدید و رقابت‌های فناورانه دیگری شکل بگیرند و تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته را حفظ کنند. “ «به نظر من، جذابیت اصلی TSMC در این مقایسه نه صرفاً رشد سریع‌تر، بلکه جایگاه آن در بخش میانی و حیاتی زنجیره ارزش نیمه‌رسانا است؛ جایی که هر موج جدید فناوری، از هوش مصنوعی گرفته تا نسل‌های بعدی محاسبات، می‌تواند مستقیماً به تقاضای تولید منجر شود. ASML از یک انحصار فناورانه کم‌نظیر برخوردار است، اما وقتی این مزیت با ارزش‌گذاری بالاتر و درآمدهای نوسانی‌تر تجهیزات مقایسه می‌شود، حاشیه امنیت TSMC برای سرمایه‌گذار بلندمدت بیشتر به نظر می‌رسد. در نهایت، ASML شاید بهترین کسب‌وکار انحصاری این زنجیره باشد، اما TSMC در حال حاضر به نظر می‌رسد انتخاب بهتری برای مالکیت سهام باشد.» بابک شیری TSMC در رشد یک سر و گردن بالاتر است مقایسه عملکرد مالی دو شرکت نیز برتری TSMC را تقویت می‌کند. بر اساس داده‌های مورد بررسی، TSMC در سال‌های اخیر به‌طور مستمر رشد درآمد سریع‌تری نسبت به ASML داشته است. همین برتری در رشد سود هر سهم نیز دیده می‌شود. در واقع، در بخش رشد تفاوت چندانی میان دو شرکت وجود ندارد که بتواند نتیجه را تغییر دهد؛ TSMC با فاصله قابل‌توجه برنده این بخش است. ارزش بازار فعلی TSMC حدود ۲.۲ تریلیون دلار است، در حالی که ارزش بازار ASML حدود ۶۵۴ میلیارد دلار برآورد شده است. از نظر حاشیه سود ناخالص نیز TSMC عملکرد بالاتری دارد. حاشیه سود ناخالص این شرکت حدود ۶۳.۰۸ درصد است، در حالی که این رقم برای ASML حدود ۵۲.۷۳ درصد گزارش شده است. ASML ارزان نیست مشکل اصلی ASML در مقایسه با TSMC، ارزش‌گذاری سهام آن است. هر دو شرکت با توجه به رشد سریع و چشم‌انداز مثبت آینده، در سطوح بالایی ارزش‌گذاری می‌شوند؛ اما نسبت قیمت به سود آینده‌نگر ASML به شکل محسوسی بالاتر از TSMC است. البته بخشی از این تفاوت را می‌توان با انحصار فناوری ASML توجیه کرد. شرکتی که تنها تولیدکننده یک فناوری حیاتی در زنجیره جهانی تراشه است، طبیعی است که با ضریب بالاتری معامله شود. اما این انحصار زمانی اهمیت کمتری پیدا می‌کند که شرکت رقیب با سرعت بیشتری رشد کند و در عین حال ارزش‌گذاری پایین‌تری داشته باشد. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذار باید میان «کیفیت انحصاری» و «قیمت پرداختی برای آن کیفیت» تعادل برقرار کند. برنده نهایی؛ TSMC ASML بدون تردید یکی از باارزش‌ترین شرکت‌های صنعت نیمه‌رسانا است و انحصار فناوری EUV مزیتی است که کمتر شرکتی در اقتصاد جهانی از آن برخوردار است. اما برای یک سرمایه‌گذار بلندمدت، TSMC ترکیب جذاب‌تری ارائه می‌کند: رشد سریع‌تر، حاشیه سود بالاتر، مدل کسب‌وکاری مستقیم‌تر و ارزش‌گذاری مناسب‌تر. از سوی دیگر، این شرکت نه‌تنها از توسعه هوش مصنوعی، بلکه از هر موج جدید تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته می‌تواند بهره‌مند شود. به همین دلیل، اگرچه رقابت میان این دو غول بسیار نزدیک است، TSMC در مجموع برنده این مقایسه است. جدول مقایسه TSMC و ASML شاخص TSMC ASML نقش در صنعت تولید تراشه تولید تجهیزات ساخت تراشه ارزش بازار حدود ۲.۲ تریلیون دلار حدود ۶۵۴ میلیارد دلار حاشیه سود ناخالص ۶۳.۰۸٪ ۵۲.۷۳٪ رشد درآمد سریع‌تر کندتر فناوری کلیدی تولید تراشه‌های پیشرفته لیتوگرافی EUV مزیت اصلی مقیاس و رشد تقاضا انحصار فناوری چشم‌انداز هوش مصنوعی بسیار قوی بسیار قوی انتخاب نهایی برنده — جمع‌بندی ASML همچنان یکی از استراتژیک‌ترین شرکت‌های زنجیره جهانی تراشه است و انحصار فناوری EUV احتمالاً برای سال‌های آینده ارزش اقتصادی بالایی ایجاد خواهد کرد. اما وقتی سرعت رشد، حاشیه سود، ارزش‌گذاری و پایداری تقاضا هم‌زمان در نظر گرفته شوند، TSMC ترکیب متوازن‌تری برای سرمایه‌گذار بلندمدت ارائه می‌دهد. تا زمانی که سرمایه‌گذاری جهانی در هوش مصنوعی و مراکز داده ادامه داشته باشد، هر دو شرکت می‌توانند از این روند بهره ببرند؛ اما TSMC به دلیل قرار گرفتن در قلب تولید تراشه و امکان استفاده از ظرفیت‌های موجود برای موج‌های فناورانه بعدی، انعطاف بیشتری برای ادامه رشد دارد.